‌بنابرین‏ ‌می‌توان گفت، تنظیم هیجان عاملی کلیدی و تعیین­کننده در بهزیستی روانی و کارکرد اثربخش است (گرنفسکی و کریج، ۲۰۰۶) که در سازگاری با رویدادهای تنیدگی­زای زندگی نقش اساسی ایفا می­ کند (گروس، ۱۹۹۹؛ تامپسون،۱۹۹۴؛ گرنفسکی و کریج، ۲۰۰۶) تا جایی که باید گفت بر کل کیفیت زندگی فرد اثر می­ گذارد.

۲-۲-۲-۱- راهبردهای تنظیم هیجان

گروس (۲۰۰۷) راهبردهای تنظیم هیجان را این گونه شرح می­دهد:

انتخاب موقعیت^[۴۰]: اولین رویکرد پیشگام در تنظیم هیجان، انتخاب موقعیت ‌می‌باشد. این نوع تنظیم هیجان شامل انجام فعالیت­هایی است که انتظار ما از موقعیت را افزایش یا کاهش می­دهد. انتخاب موقعیت به درک خصوصیات مشترک اجزاء موقعیت­های پویا و پاسخ­های هیجانی مورد انتظار برای این خصوصیات نیاز دارد و این مستلزم ارزش­گذاری رشدی برای به دست آوردن این فهم ‌می‌باشد. نگاه به گذشته، شکاف عمیق بین تجربه و به خاطر آوردن ایجاد می­ کند. و نگاه به آینده، باعث می­ شود پاسخ­های هیجانی اشتباه برآورد شوند. این تمایلات برای نگاه به گذشته و آینده باعث می­شوند بیان مناست این موقعیت­ها برای اهداف انتخاب موقعیت، مشکل شود.

اصلاح موقعیت^[۴۱]: موقعیت­های استنباط هیجانی به طور بالقوه و به صورت قطعی، پاسخ­های هیجانی را هدایت نمی­کند. تلاش برای اصلاح مستقیم موقعیت، در­ فرد ادامه می­یابد تا فشار هیجانی شکل نیرومندتری از تنظیم هیجان را تشکیل دهد. مثلا حضور و مداخله یک فرد خاص به عنوان حمایت­کننده در اصلاح موقعیت میزان بازشناسی افراد را افزایش خواهد داد.

گسترش توجه^[۴۲]: انتخاب موقعیت و اصلاح موقعیت به فرد امکان شکل­دهی موقعیت را می­ دهند. به هر حال، این شکل­دهی تنظیم ‌هیجانات را بدون تعییر واقعی محیط امکان­ پذیر می­ نماید. موقعیت­ها ابعاد زیادی دارند و گسترش توجه شامل این است که چگونه افراد توجهشان را به یک موقعیت معطوف ‌می‌کنند تا بر هیجاناتشان تسلط یابند. از راهبردهای گسترش توجه به عنوان یک روش درونی انتخاب موقعیت ‌می‌توان به حواس­پرتی^[۴۳](توجه را از روی یک بعد به ابعاد دیگر موقعیت منتقل می­ کند) و تمرکز^[۴۴](توجه را روی خصوصیات هیجانی موقعیت معطوف می­ کند) اشاره کرد.

تغییر شناخت^[۴۵]: برای تنظیم هیجان نیاز است که ادراکات با معنی دریافت شود تا افراد ظرفیتشان را برای مدیریت موقعیت، ارزیابی کنند. تغییر شناخت شامل ارزیابی موقعیت، تغییر هیجان، تغییر تفکر درمورد موقعیت و مدیریت ظرفیت بر اساس نیازها ‌می‌باشد.

تعدیل پاسخ^[۴۶]: در مقایسه با فرایندهای دیگر تنظیم هیجان، تعدیل پاسخ آخرین مرحله فرایند تنظیم هیجان ‌می‌باشد. تعدیل پاسخ، تأثیرگذاری بر پاسخ­دهی فیزیکی، تجربی یا رفتاری را در حد ممکن و به طور مستقیم شامل می­ شود. داروها، تمرین آرمیدگی، الکل و سیگار و حتی تغذیه نیز می ­توانند برای تعدیل تجربه هیجانی استفاده شوند.

۲-۲-۲-۲- ساختار عصب­روانشناسی تنظیم هیجان

بدن انسان نسبت به استرس­های هیجانی با مجموعه ­ای از عوامل پیچیده پاسخ می­دهد. حسگرهای انسان، تحریک استرسی وارد آمده را برای پردازش و شناخت به مغز ‌می‌آورد. اطلاعات حسگرها برای درک اولیه، به تالاموس^[۴۷] مغز وارد شده و اطلاعات خروجی از دو مسیر مستقیم و غیر مستقیم، از تالاموس به ترتیب وارد آمیگدال^[۴۸] و قشر حسی^[۴۹] مغز می­شوند. مسیر مستقیم مخصوص واکنش های سریع، اما با بار اطلاعاتی محدود است، ولی مسیر غیر مستقیم پس از تبدیل اطلاعات به اشکال قابل شناخت، با بار اطلاعاتی غنی­تر و جزئیات بیشتر، سیگنال­هایی به دیگر بخش­ها ارسال می­ کند.

در واکنش­های هیجانی، اطلاعات از دو مسیر هیپوکامپ^[۵۰] و قشر ارتباطی^[۵۱] مغز وارد هسته­های جانبی آمیگدال شده، سپس این بخش سیگنال­هایی به هسته­های قاعده­ای و کمکی و مرکزی ارسال می­ کند. خروجی هسته مرکزی آمیگدال، لوکوس سرولئوس و نواحی از مغز میانی^[۵۲] را فعال می­ کند. بخش های نام برده به و سیله اعصاب دستگاه خودکار، واکنش­های هیجانی مانند فرار و گریز، افزایش نرخ تنفس و ضربان قلب را کنترل می­ کند.

قشر پیش­پیشانی^[۵۳] مجموعه ­ای هدفمند از مکانیسم­های عصبی است که مجموعه ­ای از مدارهای پاسخ را برای عمل فراهم ‌می‌آورد. قشر پیش­پیشانی به جای این که پاسخ را به وجود آورد؛ شیوه پاسخ را برای زمان مناسب و تحلیل تحریک­های پیچیده نگه می­دارد. بدین ترتیب، با تعامل دو طرفه قشر پیش­پیشانی و تالاموس و دریافت اطلاعات از قشر حسی مغز، فرد برای مواجهه با تحریک­های بعدی آماده می­ شود. تعامل دو طرفه قشر پیش پیشانی و آمیگدال، پاسخ هیجان را کنترل می­ کند.

گروس (۲۰۰۷) تنظیم هیجان از دیدگاه عصب­روانشناسی از سه منظر مورد مطالعه قرار داده است.

الف) انگیزش برای کسب پاداش و دوری از درد^[۵۴] :

انگیزش برای کسب پاداش و دوری از درد مشابه دو راهبرد انتخاب موقعیت و اصلاح موقعیت ‌می‌باشد. اشخاصی که هیجان­هایشان را از طریق انتخاب یا خلق موقعیتی که افزاینده هیجان­­های مثبت و کاهنده هیجان­های منفی است تنظیم ‌می‌کنند در واقع از این نظام انگیزشی بهره می­ گیرند، وظایف این نظام در مغز به عهده­ قطعه گیجگاهی^[۵۵]، بادامه^[۵۶]، قطعه پیشانی^[۵۷] و سینگولیت قدامی^[۵۸] ‌می‌باشد.

ب) دستکاری اهمیت پاسخ^[۵۹]:

دستکاری اهمیت پاسخ و تظاهرات چهره­ای هیجان هر دو شبیه به راهبرد تعدیل پاسخ عمل ‌می‌کنند. دستکاری اهمیت پاسخ­های هیجانی دلالت بر تعدیل یک پاسخ هیجانی تولید شده دارد.

ج) تظاهرات چهره­ای هیجان^[۶۰]:

تظاهر چهره­ای دلالت بر نشان دادن هیجان بر روی چهره در غیاب تجربه پدیده هیجان­آور دارد. قطعه پیشانی و گیجگاهی مغز وظایف دستکاری اهمیت پاسخ­ها را بر عهده دارند و وظایف تظاهر چهره­ای هیجان بر عهده نظام حرکتی^[۶۱] و قطعه پیشانی ‌می‌باشد. جدول ۲-۱ عوارض ناشی از آسیب­دیدگی هرکدام از مناطق مغزی عهده­دار تنظیم هیجان را در هرکدام از سه حوزه ذکر شده نشان می­دهد.

جدول ۲-۱ مناطق آسیب­دیده مغز و نقص در تنظیم هیجان (گروس، ۲۰۰۷)

منطقه آسیب­ دیده

حوزه مورد مطالعه

نقص تنظیم هیجان

قطعه گیجگاهی، قشر پیشانی حدقه­ای، قشر پیش پیشانی پشتی حدقه­ای

انگیزش کسب پاداش و دوری از درد

فقدان آگاهی از پاداش­های اجتماعی

قشر پیشانی حدقه­ای

فیلتر معیوب اطلاعات هیجانی

قشر پیشانی حدقه­ای

ناتوانی در افزایش هیجان­های مثبت

یادگیری وارونه معیوب

قشر پیشانی حدقه­ای

قشر پیشانی حدقه­ای

پاسخ معیوب به وحشت­های پیش‌بینی­پذیر

قطعه گیجگاهی، بادامه، قشر پیشانی حدقه­ای

دستکاری اهمیت پاسخ

رفتارهای منحرف جنسی

کمیته حقوق کودک از دولت های عضو کنوانسیون می‌خواهد تا در گزارشات دوره ای خود تمام اقدامات قانونی، اجرایی، اجتماعی و آموزشی مناسب برای اجرای ماده ۱۹ را نشان دهند. به عنوان مثال باید مشخص سازند که آیا قوانین داخلی شان منع تمام فرم های خشونت فیزیکی و روانی از جمله سوء استفاده، تحقیر و بهره کشی اقتصادی را در بر می‌گیرد. ^[۲۳۰]

حمایت از حقوق کودکان ناتوان جسمی و ذهنی مجددا در ماده ۲۳ کنوانسیون حقوق کودک مورد تأکید قرار گرفته است، ارتباط ماده ۲۳ کنوانسیون حقوق کودک با کار کودکان این است که کودکان ناتوان جسمی و ذهنی در جوامع فقیر به عنوان تکدی گری و جلب ترحم مورد استفاده قرار می گیرند. به موجب ماده ۲۳، “۱) کشورهای طرف کنوانسیون اذعان دارند کودکی که ذهنا یا جسما دچار نقص می‌باشد باید در شرایطی که متضمن منزلت و افزایش اتکاء به نفس باشد و شرکت فعال کودک در جامعه را تسهیل نماید رشد یافته و از یک زندگی آبرومند و کامل برخوردار گردد، ۲) کشورهای طرف کنوانسیون حق کودکان معلول را برای برخورداری از مراقبت های ویژه به رسمیت می شناسند و ارائه این مراقبت ها را بر حسب شرایط والدین و یا مسئولین کودک و منوط به وجود منابع، با این گونه کودکان و کسانی که مسئول مراقبت از وی می‌باشند، تشویق و تضمین خواهند کرد، ۳) با تشخیص نیازهای ویژه کودک معلول، کمک های مقرر شده در پاراگراف ۲ این ماده، در صورت امکان می بایست به طور رایگان و با در نظر گرفتن منابع مالی والدین و مسئولین کودک انجام گیرد و می بایست به نحوی برنامه ریزی شود که کودک معلول بتواند دسترسی مؤثر به آموزش، تعلیم و تربیت و خدمات مراقبتی بهداشتی، خدمات توانبخشی، آمادگی برای اشتغال و ایجاد فرصت به روشی که موجب دستیابی کودک به حداکثر کمال اجتماعی و پیشرفت شخصی از جمله پیشرفت فرهنگی و معنوی وی می شود، داشته باشد”.

ماده ۲۳ کنوانسیون حقوق کودک، حقوق ویژه ای را برای کودکان ناتوان و معلول در نظر می‌گیرد. بند ۱ این ماده تصریح می‌کند شرایط زندگی برای یک چنین کودکی باید به گونه ای باشد که مقام و منزلت کودک را تضمین کرده، اعتماد به نفس کودک را افزایش داده و حضور فعال وی را در جامعه تسهیل سازد. بند ۲ این ماده حق مراقبت و کمک ویژه را برای کودک معلول در نظر می‌گیرد و بند ۳ اقدامات دولت های عضو را در حیطه آموزش، تحصیل، مراقبت بهداشتی، خدمات توان بخشی مشخص می‌سازد.

کمیته حقوق کودک در نظر تفسیری شماره ۹ خود بند ۱ ماده ۲۳ را به عنوان اصل راهنما در خصوص اجرای کنوانسیون کودکان ناتوان و معلول درنظر گرفته است و اینکه اقدامات دولت های عضو در خصوص شناسایی حقوق کودکان ناتوان باید در جهت دستیابی به مفاد بیان شده در بند ۱ ماده ۲۳ باشد. پیام اصلی این بند این است که کودکان ناتوان و معلول باید در جامعه در بر گرفته شوند. اقدامات اتخاذ شده به منظور اجرای حقوق کودکان معلول در حیطه تحصیل و بهداشت باید به طور صریح هدفش حضور فعال کودکان در جامعه باشد. کمیته حقوق کودک همچنین در نظر تفسیری شماره ۹ خود راجع به حقوق کودکان معلول و ناتوان برآورد ‌کرده‌است که در حال حاضر ۵۰۰ تا ۶۵۰ میلیون فرد معلول در جهان وجود دارد که ۱۵۰ میلیون آن ها کودک می‌باشد. هدف اصلی کنوانسیون حقوق افراد معلول و ناتوان که در ماده ۱ آن منعکس شده است، ارتقا، حمایت و تضمین حقوق کامل و برابر و آزادی های بنیادین و اساسی تمام افراد معلول و ناتوان و ارتقا احترام به جایگاه آن ها می‌باشد. همچنین کمیته حقوق کودک تأکید ‌کرده‌است که کودکان معلول و ناتوان به طور ویژه نسبت به انواع مختلف بهره کشی اقتصادی نظیر بدترین اشکال کار کودک، قاچاق مواد مخدر و گدایی آسیب پذیر می‌باشند. همچنین به دولت ها توصیه ‌کرده‌است تا کنوانسیون های شماره ۱۳۸ سازمان بین‌المللی کار در خصوص حداقل سن اشتغال به کار و کنوانسیون شماره ۱۸۲ را در خصوص بدترین اشکال کار کودک تصویب کنند و همچنین دولت ها را تشویق می‌کند تا توجه ویژه ای به آسیب پذیری و نیاز های کودکان معلول و ناتوان معطوف سازند.^[۲۳۱]

‌بنابرین‏ پیشنهاد می‌گردد دولت ها عدم تبعیض کودکان معلول را با کودکان سالم در قوانین ضد تبعیض خود در نظر گیرند، اقدامات جدی را ‌در مورد نقض حقوق کودکان معلول از جمله دسترسی آن ها به تحصیل و آموزش اتخاذ کنند و برنامه های اطلاع رسانی و آموزشی را با ‌گروه‌های مختلف متخصصین و کارشناسان اجتماعی در جهت پیشگری و حذف تبعیض ترتیب دهند. به طورکلی نباید کودکان معلول را به خاطر ناتوانی شان در حاشیه قرار داد. باید تضمین کرد که آن ها دارای فرصت برابر برای تحصیل و حضور فعال در جامعه می‌باشند و موانعی که مانع از شناسایی حقوق آن ها می شود را باید برطرف کرد. باید با نهایت احترام با تمام کودکان معلول و ناتوان رفتار کرد و اتکا به نفس آن ها را تشویق کرد.

کنوانسیون حقوق کودک هم در ماده ۲۸ ضمن اعلام اینکه دولت ها باید حق کودک را درباره آموزش و پرورش به رسمیت بشناسند، وظایف زیر را بر عهده دولت ها قرار می‌دهد:

1. 1. فراهم آوردن آموزش ابتدایی رایگان و در دسترس همکان؛

1. 1. تشویق گسترش انواع مختلف آموزش متوسطه شامل آموزش عمومی و حرفه ای که در اختیار و دسترسی هر کودکی قرار گیرد. اتخاذ تدابیر درباره ارائه آموزش رایگان و اعطای کمک مالی در صورت نیاز کودک؛

1. 1. تعمیم آموزش عالی بر اساس ظرفیت با تمام وسایل مقتضی؛

1. اتخاذ تدابیری برای حضور مستمر کودکان در مدارس و کاهش ساعات غیبت.

پاراگراف اول ماده ۲۸، حق آموزش کودکان را با تحمیل تعهدات مثبت بر دولت های عضو به منظور توسعه و حفظ سیستم آموزشی در راستای فراهم نمودن آموزش برای تمام کودکان در سطح ابتدایی، راهنمایی و بالا و همچنین آموزش رایگان و اجباری، تضمین می‌کند. ماده ۲۸ کنوانسیون حقوق کودک بیشتر حقوق آموزش تضمین شده در اسناد حقوق بشری را تکرار می‌کند. اما ماده ۲۸ صرفا تکرار حق آموزش ذکر شده در اسناد فوق نمی باشد بلکه ابعاد جدیدی به آن اضافه می‌کند، اینکه آموزش باید از جنبه حمایتی و توانمند سازی متمرکز بر کودک باشد. “حمایتی” از این جهت که از کودکان در برابر سیستم آموزشی غیر انسانی در مدارس و در برابر کار کودک که ممکن است مانع از آموزش و تحصیل کودک گردد، محافظت گردند. “توانمند کننده” از این جهت که مفاد ماده ۲۸ فضایی برای آزادی، ارتقا اعتماد به نفس و مسئولیت پذیری کودک و همچنین یک نقش راهنما برای والدین در زمینه آموزش فراهم می‌کند.

گفتار اول- مخالفان

مشهور فقهای امامیه، قابل تعیین بودن مورد معامله را در رفع ابهام کافی نمی‌دانند. البته نحوه پرداختن فقیهان به قابلیت تعیین، صرفاً به شکل بیان مصادیقی از معامله باطل به جهت ابهام و جهل ‌در مورد معامله است، نه بیان یک قاعده. چنانچه در اکثر کتاب‌های فقهی، واگذاری تعیین قیمت مبیع به حکم یکی از طرفین یا ثالث و نیز احاله به قیمت سوقیه، مثال و مصداق معامله غرری شده‌اند. عبارت شهید اول در بیان شرایط عوضین که: «علم الثمن قدراً و جنساً و صفتاً؛ فلا یصح البیع بحکم احد المتعاقدین أو اجنبی»^[۹۹] در کلام بسیاری از فقها دیده می‌شود. حتی برخی بر بطلان چنین بیعی ادعای اجماع کرده‌اند.^[۱۰۰] شیخ انصاری هم پس از بیان بطلان معامله‌ای که در آن ثمن ذکر نشود و ذکر ابتنای این حکم بر حدیث نفی غرر، در پاسخ به کسانی که با استناد به روایتی در صدد اثبات چنین معاملاتی بوده‌اند می‌نویسند: «فالحکم بصحه البیع بحکم المشتری و انصراف الثمن الی القیمه السوقیه لهذه الروایه الضعیف».^[۱۰۱] محقق حلی پس از بیان لزوم علم به قدر و جنس و وصف ثمن، می‌گوید اگر به حکم یکی از طرفین بیع شود_ یعنی تعیین آن به یکی از طرفین سپرده شود_ عقد منعقد نمی‌گردد.^[۱۰۲]

صاحب جواهر در شرح این سخن محقق گفته است: اگر تعیین ثمن به یکی از طرفین عقد یا شخص ثالث، یا عرف و عادتی که در تعیین مقدار یا جنس یا وصف ثمن هست واگذار گردد عقد منعقد نمی‌شود و در اصل اعتبار علم طرفین به ثمن میان فقیهان ما اختلافی نیافته‌ام مگر، اسکافی. ایشان در نقد سخن اسکافی می‌فرماید: این سخن متروک است، بلکه هم پیش از اسکافی و هم پس از او، اجماع فقها بر خلاف این رأی محقق است؛… این سخن با حدیث نبوی که متضمن نهی پیامبر (ص) از بیع غرری است، مخالفت دارد.^[۱۰۳]

صاحب ریاض المسائل هم خرید و فروش به حکم فروشنده یا خریدار و یا شخص ثالث (اجنبی) را مستلزم غرر و جهالت و بطلان چنین معامله‌ای را مورد اجماع علمای امامیه می‌داند.^[۱۰۴]

همچنین نقل است که بیشتر فقیهان اهل سنت نیز، قابل تعیین بودن مورد معامله را در رفع ابهام کافی نمی‌دانند. کاسانی، فقیه حنفی، موکول کردن تعیین ثمن به نظر کارشناسی و همچنین فروش به حکم مشتری یا شخص ثالث را به دلیل مجهول بودن ثمن، باطل دانسته است.^[۱۰۵]

گفتار دوم- موافقان

موافقان صحت عقد با قابلیت تعیین مورد معامله، در اقلیت قرار دارند. نمونه‌ این اشخاص، علمایی همچون ابن جنید، اسکافی، سید ابوالقاسم خویی و شیخ یوسف بحرانی هستند. برخی از فقها بیع به نرخ بازار را که نرخ روز عقد بیع می‌باشد- چون در واقع مشخص و ثابت است- مستلزم جهل و غرر ندانسته، آن را صحیح و معتبر می‌دانند.^[۱۰۶] ابن جنید بیعی را که در آن ثمن همان مقداری تعیین شده که فروشنده، به دیگران می‌فروشد، صحیح دانسته است.^[۱۰۷] محقق نیز با تنقیح مناط از روایت رفاعه به طور کلی قابل تعیین بودن مورد معامله را در رفع ابهام کافی می‌شمارد و البته در عین حال ملاحظه نظر مشهور مبنی بر بطلان چنین معاملاتی را هم می‌کند.^[۱۰۸] از نظر اسکافی: «لو وقع البیع علی مقدار معلوم بینهما و الثمن مجهول لأحدهما جاز».^[۱۰۹] یعنی در بیع، جایز است که مقدار نزد طرفین معلوم باشد و ثمن برای یکی از آن ها مجهول بماند.

در اینجا نقل نظر مشروح آیت­الله خویی از فقهای بزگ معاصر شیعه مناسبت دارد: ایشان پس از ذکر ادله قول مشهور یعنى اجماع و روایت نفى غرر و رد آن ها، بر این تأکید می­ کند که با توجه به روایت نبوى در مسأله، اجماع تعبدى محقق نیست سپس مى‏فرماید: «‌بنابرین‏ دلیل خاصى بر اعتبار علم به میزان ثمن در بیع، وجود ندارد و باید در مسئله از دو جهت ‏سخن گفت: یکى از جهت قواعد و دوم بر حسب روایت وارده در مقام.

بررسى مسأله بر حسب قواعد: اگر مراد از جهل به مقدار ثمن، جهل نسبت اصل مالیت عوض باشد، یعنى بایع نداند ثمن چه مقدار است و حتى نداند آنچه به عنوان ثمن در بیع مطرح است مالیت دارد یا ندارد، در این صورت شبهه‏ اى نیست که چنین بیعى باطل است؛ زیرا بیع مبادله مال در برابر مال است و مقصود متعاملین آن است که هر یک در برابر عوضى که به طرف مقابل مى‏دهد، مالى را که پیش از این معامله مملوک او نبوده، تملک نماید. ‌بنابرین‏ اگر نداند در اثر این بیع و در مقابل مالى که مى‏دهد، مالى براى او حاصل مى‏شود یا خیر، و در صورت حصول، چه مقدار است، غرض او نقض شده است؛ پس گویى اساساً بیع واقع نشده، و چه بسا بتوان گفت عقلا برابر ارتکاز خود چنین صورتى را بیع به شمار نمى‏آورند..». ^[۱۱۰]

بررسى مسأله بر حسب دلیل خاص: ایشان در این بحث صحیحه رفاعه النخاس را مى‏آورد و یادآورى مى‏کند، مرحوم صاحب حدائق به استناد همین روایت ملتزم شده است ‏بیع به حکم مشترى – یعنى بیعى که قیمت متاع در هنگام عقد معلوم نیست و تعیین آن به مشترى سپرده شده – صحیح است و ثمن در این معامله، قیمت‏سوقیه خواهد بود.

مرحوم آیت الله العظمى خویى در جمع بندى می­فرماید: «اگر بایع بگوید متاع را فروختم به قیمتى که به دیگران فروخته‏ام یا مشترى بداند که آنچه از بایع خریدارى کرده، بهایش از قیمت‏سوقیه – که در بازار مضبوط است، گر چه مشترى هم اینک آن را نمى‏داند – بیشتر نیست، دلیلى بر فساد این معامله از جهت جهالت نداریم. این نحوه معامله چنان نیست که موجب شود ندانیم ثمن یا مثمن مالیت دارد یا فاقد ارزش مالى است، و نیز چنان نیست که در میزان ثمن به حدى جهل محقق باشد که موجب شود خطر [و احتمال قوى ضرر تحقق یابد، به­گونه‏اى که عقلا در اعتبار این رابطه به عنوان بیع درنگ و توقف کنند».

ملاحظه می‌کنیم که قابلیت تعیین مورد معامله طی یک مبحث مجزا مورد توجه فقها قرار نگرفته بلکه ضمن بحث شرایط عوضین و لزوم معلوم و معین بودن نمونه هایی ذکر گردیده و حکم آن ها بیان شده است. ‌بنابرین‏ نمی‌توان قضاوت دقیق و نظر قاطعی ‌در مورد جایگاه قابلیت تعیین در فقه بیان کرد.

گرچه اکثر فقهای مذاهب سنت هم قابل تعیین بودن ثمن را معادل مجهول بودن آن و ناروا می­دانند اما میان آنان قول مخالف نیز وجود دارد. از احمد بن حنبل نقل شده است‏ بیع ‌به این صورت که بگویند ثمن مبلغى خواهد بود که در تاریخ معینى از زمان آینده معلوم و معین مى‏شود، و هنگام عقد مبلغى را مشخص نکنند (البیع بماینقطع علیه السعر فى المستقبل) صحیح است. وى دلیل این نظر را چنین بیان ‌کرده‌است: چنین بیعى میان مردم مرسوم و شناخته شده است و در هر زمان و مکانى ‌به این گونه معامله اقدام کرده ‏اند و مى‏کنند. ابن تیمیه و ابن القیم نیز جواز و روایى چنین بیعى را ترجیح داده ‏اند و برآنند که منظور از قیمت‏سوقیه، بهاى کالا دربازار، هنگام بیع است، نه هر قیمتى در زمان آینده. ^[۱۱۱]

۳-۲- روش تحقیق

روش تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی است. زیرا نتایج آن را می‌توان در عمل به کار گرفت.در ضمن تحقیق حاضر به لحاظ اجرا یک تحقیق توصیفی- همبستگی است زیرا بدون دخل و تصرف وضع موجود را توصیف می‌کند. و در بررسی رابطه متغییر ها از رگرسیون و همبستگی استفاده می‌شود. به لحاظ ماهیت داده ها نیز این پژوهش پس رویدادی تلقی می‌شود زیرا در آن از داده های گذشته شرکت‌ها استفاده شده می‌شود.

۳-۳- جامعه آماری

جامعه آماری عبارت از کلیه عناصر و افرادی که در یک مقیاس جغرافیایی (جهانی یا منطقه ای) دارای یک یا چند صفت مشترک باشند (حافظ نیا، ۱۳۸۱، ص ۱۱۹).

جامعه آماری این تحقیق کلیه شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می‌باشند، که از ابتدای سال ۱۳۸۵ لغایت ۱۳۹۰ در بورس فعال بوده‌اند. دوره زمانی تحقیق، یک دوره۶ ساله انتخاب گردید که از ابتدای سال ۱۳۸۵ آغاز و به انتهای سال ۱۳۹۰ ختم می‌شود.

۳-۴- نمونه آماری

نمونه آماری عبارت است از «تعداد محدودی از آحاد جامعه آماری که بیان کننده ویژگی‌های اصلی جامعه باشند» (عادل آذر، ۱۳۸۱).

برای انتخاب نمونه آماری مناسب که یک نماینده مناسبی برای جامعه آماری مورد نظر باشد از روش حذفی استفاده شده است. برای این منظور ۳ معیار در نظر گرفته شده است و در صورتی که یک شرکت کلیه معیارها را احراز کرده باشد به عنوان یکی از شرکت‌های نمونه انتخاب شده است. معیارهای مذکور به شرح زیرند:

– شرکت‌ها باید تولیدی باشند

۲- سال مالی شرکت‌ها باید پایان اسفند ماه باشد و شرکت نباید در طول سال‌های مالی مورد بررسی تغییر سال مالی داده باشد.

۳- شرکت‌ها مورد بررسی باشد از ابتدای سال ۱۳۸۵ تا پایان سال مالی ۱۳۹۰ در بورس اوراق بهادار تهران عضو باشد.

بعد از مدنظر قرار دادن کلیه معیارها بالا، تعداد نمونه مورد نظر ۱۱۰ شرکت شد و مشاهدات ما به ۶۶۰ سال- و شرکت رسید.

همان‌ طور که ملاحظه می‌شود در این تحقیق، محقق به روش حذفی شرکت‌های مورد مطالعه را از بین جامعه آماری، انتخاب نموده است. در نتیجه فرایند ذکر شده، تعداد ۱۱۰ شرکت به عنوان شرکت‌های مورد مطالعه انتخاب شدند. که در جدول (۳-۱) فهرست شده‌اند.

جدول ۳-۱٫ لیست شرکت‌های مورد بررسی

ردیف
نام شرکت
ردیف
نام شرکت
ردیف
نام شرکت
۱

افست

۳۸

حمل ونقل توکا

۷۵

صنعتی مینو (خرمدره)

۲

البرز دارو

۳۹

خاک چینی ایران

۷۶

فرآورده‌های تزریقی

۳

الکتیک خودرو شرق

۴۰

دارو ابوریحان

۷۸

فرآورده‌های نسوز آذر

۴

ایران خودرو

۴۱

دارو اسوه

۷۹

فولاد کاویان

۵

ایران خودرو دیزل

۴۲

دارو اکسیر

۸۰

فولاد خراسان

۶

ایران دارو

۴۳

دارو امین

۸۱

فیبر ایران

۷

ایران مورینوس

۴۴

دارو جابرابن حیان

۸۲

قطعات اتومبیل

۸

آهنگری تراکتور

۴۵

دارو داملران رازک

۸۳

قند اصفهان

۹

باما

۴۶

دارو زاهرودی

۸۴

قند قزوین

۱۰

بهسرام

۴۷

دارو سبحان

۸۵

کارتن مشهد

۱۱

بهنوش

۴۸

دارو عبیدی

۸۶

کاشی مشهد

۱۲

پارس الکتریک

۴۹

دارو فارابی

۸۷

کاشی اصفهان

۱۳

پارس خزر

۵۰

دشت مرغاب

۸۸

کاشی پارس

۱۴

پارس خودرو

۵۱

دوده صنعتی پارس

۸۹

کاشی نیلو

۱۵

پارس دارو

۵۲

‌ذغال‌سنگ نگین

۹۰

کاسیمین

۱۶

پارس سویچ

۵۳

رینگ سازی مشهد

۹۱

کربن ایران

۱۷

پتروشیمی اصفهان

۵۴

زامیاد

۹۲

کشت وصنعت پیاذر

۱۸

پتروشیمی آبادان

۵۵

سایپا

۹۳

کمباین ساری

۱۹

پتروشیمی خارک

۵۶

سایپا آذین

۹۴

کمک فنذ ایندامین

۲۰

پتروشیمی فارابی

۵۷

سایپا دیزل

۹۵

گاز لوله

۲۱

پشم ‌و شیشه ایران

۵۸

سموم علف کش

۹۶

گروه بهمن

۲۲

پلاستیران

۵۹

سیمان ارومیه

۹۷

لاستیک سهند

۲۳

پلاسکوکار سایپا

۶۰

سیمان داراب

۹۸

لامپ پارس شهاب

۲۴

تراکتور سازی

۶۱

سیمان سپاهان

۹۹

لنت ترمز

۲۵

تکنوتار

۶۲

سیمان شاهرود

۱۰۰

لوله ‌و ماشین سازی

۲۶

تکین کو

۶۳

سیمان شمال

۱۰۱

ماشین آلات تراکتور سازی ایران

۲۷

تولی پرس

۶۴

سیمان صوفیان

۱۰۲

ماشین سازی اراک

۲۸

تهران دارو

۶۵

سیمان قائن

۱۰۳

ماشین سازی نیرو محرکه

۲۹

جام دارو

۶۶

سینا دارو

۱۰۴

محور سازانمس باهنر

۳۰

جوش اکسیزن

۶۷

شیشه وگاز شیمی داروپخش

۱۰۵

معادن بافق

۳۱

چادرملو

۶۸

صنعتی بارز

۱۰۶

معادن منگنز ایران

۳۲

معدنی املاح ایران

۶۹

نفت پارس

۱۰۷

ناب

۳۳

معدنی دماوند

۷۰

نورد قطعات فولادی

۱۰۸

نساجی بروجرد

۳۴

ملی سرب و روی

۷۱

نیرو محرکه

۱۰۹

نفت تهران

۳۵

مواد دارو پخش

۷۲

نیروتراس

۱۱۰

چرخشگر

۳۶

موتورسازان تراکتور

۷۳

نیروکلر

۳۷

سالمین

۷۴

بیکویت گرجی

۳-۵- تعریف متغیرهای تحقیق ونحوه محاسبه آن‌ ها

اساساً درهرکارتحقیقی، تعیین متغیرهای تحقیق یکی ‌از عمده ترین مراحل تحقیق می‌باشد. در پژوهش حاضر متغیرهای تحقیق عبارت‌اند از:

۳-۵-۱- درصد مالکیت اعضای هیئت مدیره

پایین بودن کارمزدهای بانکداری الکترونیکی نسبت به بانکداری سنتیهزینه اولیه دستیابی به ابزارهای بانکداری الکترونیکیهزینه اتصال به اینترنتهزینه پیام کوتاه و تماس از طریق تلفن همراه

(جندقی، نظام زاده، ۱۳۸۹، ۹۴).

‌بنابرین‏ محدودیت های زمانی و مکانی نیز از موارد اقتصادی مؤثر بر ارائه خدمات بانکی هستند.

۸٫۲٫۲٫ توصیه شفاهی

توصیه شفاهی الکترونیکی اشاره دارد به هر گونه بیانیه مثبت یا منفی توسط مشتریان بالقوه واقعی یا با سابقه ‌در مورد یک محصول یا شرکت که برای بسیاری از افراد و مؤسسات اینترنتی در دسترس است. توصیه شفاهی الکترونیکی به عنوان یک منبع اطلاعاتی مهم که بر قصد سفر گردشگران و انتخاب مقصد مؤثر است، در نظر گرفته شده است (Jalilvand et al., 2012, 136). همچنین توصیه شفاهی به هدایت ارتباطات غیر رسمی به دیگر مصرف کنندگان ‌در مورد مالکیت، استفاده و یا ویژگی های خاص محصولات و خدمات ویا فروشندگان شان تعریف شده است. محققان دریافته اند توصیه شفاهی از تبلیغات وفعالیت های تبلیغاتی، برتصمیم گیری مصرف کننده ازجمله تغییرنگرش و یا افزایش حمایتش، مؤثرتر است (B.Yap et al., 2013, 66) و ادبیات بازاریابی نشان می‌دهد که توصیه شفاهی می‌تواند نقش مهمی در تأثیر گذاری بر رفتار خرید مصرف کنندگان بازی کند. برخی از محققان استدلال می‌کنند که توصیه شفاهی در میان تمام منابع اطلاعاتی که مصرف کنندگان قبل از تصمیم گیری برای خرید دارند، می‌تواند تأثیر بیشتری داشته باشد. ‌بنابرین‏، تعجب آور نیست که تولید کنندگان خودرو به طور فزاینده برای ترویج محصولات خود به تحریک از طریق توصیه شفاهی می پردازند(Feng, Papatla, 2012, 93) . ‌بنابرین‏ مردم از محیط خود، رسانه های جمعی و نیز تعامل با سایر افراد، اطلاعاتی را دریافت می‌کنند. اطلاعاتی که از طریق تعامل با سایر افراد ‌در مورد محصولات و خدمات حاصل می شود، نتیجه تحربه ی شخصی آن ها یا اطلاعات دریافتی از پرسنل شرکت یا سایر مصرف کنندگان است. در محیطی که اعتماد به سازمان ها و آگهی های تبلیغاتی کاهش یافته است، توصیه شفاهی راهی برای دستیابی به یک مزیت رقابتی است. مشتریان پیوسته اطلاعاتی را از رسانه های گروهی شامل تلویزیون، ماهواره و اینترنت جمع‌ آوری می‌کنند. اگرچه منابع یاد شده اطلاعات ارزشمندی را در اختیار فرد قرار می‌دهد اما مشتریان ترجیح می‌دهند بخش قابل توجهی از اطلاعات موردنیاز خود را از منابع غیررسمی مانند بستگان، دوستان، آشنایان و دیگر افراد دریافت کنند. توصیه شفاهی به منبع اطلاعاتی مهم و تأثیرگذاری بر نگرش ها و رفتار خرید مصرف کننده بدل شده است. توصیه شفاهی در صنایع خدماتی از اهمیت خاصی برخوردار است چون محصولات ناملموس را نمی توان قبل از مصرف آن ها به راحتی ارزیابی کرد.

توصیه شفاهی، گفتگو درمورد محصولات و خدمات میان افرادی است که مستقل از شرکت عرضه کننده محصول یا خدمت هستند. این گفتگوها می‌تواند به صورت مکالمه های دو طرفه یا تنها توصیه ها و پیشنهادهای یک طرفه باشد. اما نکته اصلی این است که این گفتگوها در میان افرادی صورت می پذیرد که تصور می شود منافع اندکی از ترغیب دیگران به استفاده از محصول دارند. احتمال واکنش مصرف کننده نسبت به پیشنهاد یک دوست، همکار یا مشاور قابل اعتماد، بسیار بیشتر ازواکنش او نسبت به یک پیام بازرگانی است و این واکنش تنها منحصر به جمع‌ آوری اطلاعات نیست بلکه بیشتر به خرید محصول می‌ انجامد. مصرف کنندگان به اعتبار نظرات دوستان، خانواده و آشنایانشان اعتماد می‌کنند چون این نظرات خالصانه و فاقد هر گونه تعصب و جهت گیری است. قدرت تأثیرگذاری توصیه دیگران از سه عامل کلیدی نشأت می‌گیرد، اول: چگونگی ارتباطات عامل مهمی در توصیه شفاهی است. بسیاری از بحث هایی که با خانواده یا دوستان صورت می‌گیرد منجر به ایجاد حمایت از سوی آن ها جهت انجام رفتارهای خاصی می شود. دوم : برخلاف جریان ارتباطات یک طرفه مثل آگهی های بازرگانی، توصیه شفاهی مشتری، یک جریان دوطرفه را به خدمت می‌گیرد. قدرت جریان ارتباطی دوطرفه از این واقعیت نشأت می‌گیرد که فرد می‌تواند سؤالی بپرسد، توضیحاتی دریافت کند و نتایج سودمند را پیگیری کند. سوم : توصیه شفاهی مشتری از ویژگی تجربه نیابتی برخوردار است، یعنی افرادی که درباره محصولات و خدمات با یکدیگر صحبت می‌کنند، خود، آن محصول یا خدمت را تجربه کرده‌اند. نتایج پژوهش ها نشان می‌دهد تنها چهارده درصد افراد به چیزهایی که در آگهی های بازرگانی می بینند، می خوانند یا می شنوند، اعتماد می‌کنند. جالب تر این که، نود درصد از افراد به محصولات یا خدماتی که توسط یکی از اعضای خانواده، دوستان یا همکاران تأیید شود، اعتماد می‌کنند، چون مطمئن هستند آن ها منافعی در این میان ندارند. جالب این که در عصر رایانه و اینترنت، هنوز افراد دوست دارند شخصاً باهم صحبت کنند. هشتاد درصد مکالمات توصیه شفاهی به صورت مکالمه زنده رخ می‌دهد و بیست درصد این مکالمات به صورت روی خط است (حسنقلی پور و همکارانش ، ۱۳۹۲ ،۴۵-۴۴) همچنین مطالعات پیشین، بیانگر آن است که توصیه شفاهی تأثیر قابل توجهی بر رفتارهای خرید مصرف کنندگان کالاها و خدمات دارد. علاوه براین، مصرف کنندگان تمایل دارند به اطلاعاتی که از منابع شخصی به دست می آورند، بیشتر اعتماد کنند. بنا به گفته ی کاتلر، هیچ آگهی یا فروشنده ای نمی تواند ‌در مورد مزیت های یک محصول به اندازه یک دوست، یک آشنا، یک مشتری قدیمی یا یک کارشناس مستقل، متقاعد نماید. بسیاری از سازمان ها به خوبی از قدرت توصیه شفاهی آگاه شده اند، چنین سازمان هایی در جستجوی راه های تحریک کانال های اجتماعی برای توصیه نمودن کالاها و خدماتشان به دیگران هستند. مکالمات (صحبت های) غیررسمی، قدیمی ترین مکانیزمی است که از طریق آن دیدگاه ها و عقاید در رابطه با محصولات و نام نشان ها بیان شده، توسعه یافته و گسترش می‌یابند. توصیه شفاهی به عنوان یکی از منابع اطلاعاتی مهم برای مصرف کنندگان به شمار می‌آیند (عبدالوند، غفاری آشتیانی، ۱۳۸۸، ۳۸) و مطالعات قبلی نشان داده‌اند که توصیه شفاهی مصرف کنندگان، از رسانه های سنتی مانند نسخه قابل چاپ تبلیغات، فروش شخصی و رادیو وتبلیغات تلویزیونی، قابل اعتمادتر و قانع کننده تر است(M.k.Cheung, R.Thadani, 2012, 462) و توصیه شفاهی در صنایع خدماتی اهمیت خاصی دارد و اطلاعات مهمی را درباره ی سازمان برای مشتریان فراهم می‌کند.

۹٫۲٫۲٫ تضمین ساختاری

تضمین ساختاری از چند عنصر تشکیل شده است :

1. 1. سرمایه انسانی: ساختار و اجزا سرمایه فکری بسیار ضعیف و شکننده می‌باشند، مگر اینکه با یک سری روابط مستمر به هم پیوسته ای حمایت شوند.

منظور از سرمایه انسانی، سطح دانش فردی است که کارکنان یک سازمان دارا می‌باشند که این دانش معمولاً به صورت ضمنی می‌باشد.

1. 1. سرمایه ساختاری: کلیه دارایی های غیر انسانی با قابلیت سازمانی است. سرمایه ساختاری به صورت مجموع دارایی هایی تعریف می شود که توانایی خلاقیت سازمان را ممکن می‌سازد. مأموریت، چشم انداز، ارزش های اساسی، استراتژی ها و سیستم های کاری و فرایندهای درونی یک سازمان می‌توانند در زمره این نوع دارایی ها شمرده شوند.