فقدان مدیریت و روش های مناسب برای اداره باشگاه های بخش خصوصی 

نبود برنامه حمایتی از سوی سازمان تربیتبدنی در جهت تجهیز فنی و تجهیزاتی 

و منابع انسانی مورد نیاز مدیریت باشگاه های خصوصی کشور

نبود آییننامه قانونی متناسب با زمان و نیاز بخش خصوصی ورزش ‌در مورد 

فراهم بودن تسهیلات بانکی از قبیل پرداخت وامهای بلندمدت بدون بهره و کم

بهره

عدم پیش‌بینی‌های لازم در تبصره های بودجه جهت اعطای وامهای بلندمدت کم 

بهره برای باشگاه های ورزشی با در نظر گرفتن اولویت مناطق کم درآمد محروم،

شهرهای مستعد و مراکز آموزشی بانوان

عدم وجود سیاست‌های حمایتی از بخش صنایع تولیدی ورزشی بخش خصوصی 

نبود آییننامه و دستورالعملهای خاص به منظور استفاده از تسهیلات دولتی و 

معافیت گمرکی برای وارد نمودن وسایل و لوازم و تجهیزات ورزشی توسط

بخش خصوصی ورزش برای مصرف در باشگاه ها و استفاده ورزشکاران.

۴۶

از دیگر موانع و مشکلاتی که بخش خصوصی در بخش‌های مختلف در بسیاری از کشورها با

آن ها روبهرو هستند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

بیثباتی و نامطمئنی اقتصاد ملی، ابهام سیاسی ‌در مورد خصوصیسازی، مخالفت ‌گروه‌های

ذینفع قوی، تقاضای محدود و بازارهای مالی ضعیف، مقاومت مدیران و کارکنان، تأخیرها و

پیچیدگی‌های بوروکراتیک، ضعف مهارت‌های مدیریتی در اقتصاد بازار، قوانین نامطمئن و

ناقض مالکیت، قوانین ‌محدود کننده و مالیات‌های سنگین و حسادت عمومی نسبت به

.( کارآفرینان بخش خصوصی(رضوی، ۱۳۸۳

۱۰- : بررسی سیر قانونی خصوصیسازی ورزش در ایران ۲

در این بخش قوانین پنج برنامه توسعه کشور بررسی می شود تا فرصت‌های پیشروی از

دیدگاه توسعه منابع در بخش خصوصی ورزش شناخته شود.

۱- : قانون برنامه اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ۱۰-۲

در طی سال‌های برنامه اول توسعه مقرر بود تعداد ۲۵۵،۸۴۷ نفر ورزشکار از طریق امکانات

بخش خصوصی زیر پوشش قرار گیرند که پیش‌بینی می شد عملکرد آن در پایان برنامه به

۷ درصد کل / ۲۱۲،۷۹۰ برسد که در این صورت ۸۴ درصد تحقق می یافت؛ این تعداد ۲

جمعیت ورزشکاران بخش تربیتبدنی را تشکیل می‌داد. از دیگر فعالیت‌های انجام شده برای

خصوصیسازی طی دوران برنامه اول توسعه، تصویب قانون اجازه تأسیس باشگاه های ورزشی

و ورزشگاه توسط مردم بود که در سال ۱۳۶۹ به تصویب رسید و از اواخر سال ۱۳۷۰ پس از

تصویب آییننامه اجرایی آن توسط هیئت دولت(دی ماه ۱۳۷۰ ) با تشکیل کمیسیون مربوطه در

سازمان تربیتبدنی به اجرا درآمد و تا سال ۱۳۷۱ حدوداً ۴۰ مجوز احداث اماکن ورزشی و یا

اجازه فعالیت بخش خصوصی صادر شد که این رقم تا پایان سال ۱۳۷۰ به ۳۰۲ مورد و در

سال ۱۳۷۴ به ۳۶۱ مورد و ۱۰۵۰ مورد در سال ۱۳۷۶ رسید. این امر باعث شد تا سرمایه-

۵۰ میلیارد بالغ شود که ‌به مراتب بیش از / گذاری بخش خصوصی در پایان برنامه به ۸۷

۵ میلیارد ریال) بود. / سرمایه‌گذاری پیش‌بینی شده در برنامه اول( ۲

۲- : قانون برنامه دوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ۱۰-۲

۴۷

۶۷ و ۶۸ این برنامه مربوط به سازمان تربیتبدنی و ، در قانون برنامه دوم توسعه کشور مواد ۶۶

ورزش کشور بوده است.

ماده ۶۶ : تعرفه های مربوط به هزینه های سوخت، آب، برق و تلفن مربوط به اماکن و تأسیسات

(اعم از دولتی و غیردولتی) با مأخذ مراکز آموزشی و تحقیقاتی محاسبه و تعیین می شود.

: ماده ۶۷

الف- اجازه داده می شود مبلغ ۵ ریال از هر نخ سیگار وارداتی و تولید داخل دریافت شود و

به حساب درآمد عمومی کشور واریز گردد. صد درصد ( ۱۰۰ %) درآمد حاصل از محل اعتباری

که همه ساله به همین منظور در قانون بودجه کل کشور منظور می‌گردد، در اختیار سازمان

تربیتبدنی قرار خواهد گرفت تا طبق آییننامهای که به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید

برای ‌سالم‌سازی عامه از طریق فضاهای ورزشی و ارائه خدمات مربوط هزینه نماید.

ب- کلیه کارخانه‌ها صنعتی مؤظفند معادل یک در هزار درآمد سالانه خود را به حساب

خزانه واریز نمایند. دولت مؤظف است معادل صد درصد مبلغ مذکور را در لوایح بودجه

سالانه برای توسعه فضاهای ورزشی سازمان تربیتبدنی منظور نماید.

ماده ۶۸ : وزارت مسکن و شهرسازی مکلف است اراضی با کاربری ورزشی را در سراسر کشور

به قیمت عادلانه روز تملک نموده و رایگان به سازمان تربیت بدنی واگذار نماید. اعتبار مورد

نیاز همه ساله در بودجه سنواتی منظور می‌گردد.

اجرای مواد فوق عامل تشویقی برای مراکز ورزشی غیردولتی، تعاونی و خصوصی محسوب

می شود و در واقع اجرای آن ها باعث کاهش هزینه های مراکز ورزشی شده و در نتیجه صرفه-

جویی و بهنوعی منبع مالی محسوب می‌گردد.

۳-۱۰- : قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران ۲

: ماده ۱۵۵

الف– به منظور گسترش عدالت اجتماعی و فراهم کردن امکان استفاده عادلانه اقشار مختلف

جامعه از کالاها و خدمات فرهنگی ، ورزشی و هنری و به منظور ایجاد تعادل و کاهش

نابرابریها اجازه داده م یشود:

۴۸

-۱ وزارت فرهنگوارشاد اسلامی و سازمان تربیتبدنی حسب مورد شاخص‌ها و

استانداردهای مربوط به بهره مندی نقاط مختلف کشور ا ز فضاهای ورزشی ، فرهنگی، هنری و

همچنین میزان دسترسی ساکنین مناطق مختلف کشور به خدمات و تولیدات فرهنگی، هنری و

ورزشی را متناسب با ویژگی‌های اجتماعی، فرهنگی ، جمعیتی و جغرافیائی هر یک از این

مناطق، حداکثر تا پایان سال اول برنامه سوم تهیه و همراه با ارائه راه حلهای مناسب برای

ایجاد تعادل به هیئت وزیران ارائه دهند.

-۲ دستگاه های اجرائی امکانات ، تأسیسات و فضاهای فرهنگی ، هنری و ورزشی، طر حهای

نیمه تمام و اراضی متعلق را در مناطق شهری با اولویت شهرهای بزرگ به بخش‌های غیردولتی

با اولویت اشخاص حقیقی و حقوقی ایثارگران که دارای سوابق ورزشی، فرهنگی و هنری و

شهرداری‌ها د رقالب قراردادهای اجاره، اجاره به شرط تملیک و فروش، واگذار نموده و

درآمدهای ناشی از آن را به خزانه واریز نماید. معادل وجوه واریزی فوق از مح ل اعتبارات

ردیف خاصی که در قوانین بودجه سنواتی هریک از سال‌های برنامه پی شبینی خواهدشد،

دراختیار دستگاه های اجرائی موضوع این بند قرار می‌گیرد تا برای احداث فضاهای فرهنگی،

هنری و ورزشی در مناطق ‌توسعه‌نیافته یا کمتر توسعهیافته در چارچوب سیاست‌های برنامه

سوم هزینه کند.

ب- سازمان برنامهوبودجه مؤظف است در لوایح بودجه سنواتی هر یک از سال‌های برنامه

اعتبارات بخش‌های فرهنگ و هنر، تربیتبدنی و ورزش را با توجه به موارد مذکور در بند

در ایران قانون ثبت ارقام گیاه و کنترل و گواهی بذر و نهال در سال ۱۳۸۲ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. متقاضی ثبت گونه جدید گیاه باید فرم اظهارنامه مربوطه را تکمیل نماید و به مؤسسه‌ تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال که بر اساس ماده دوم قانون فوق تشکیل شده است، ارائه نماید.

بند هشتم: اسرار تجاری^{[۷۲] [۷۳]}

در عرصه رقابت و کسب و کار هر روز مؤلفه‌ های بیشتری باعث قدرت گرفتن اصحاب بازار می‌شوند و قدرت چانه زنی صاحبان خود را در بازار افزایش می‌دهند، یکی از مقوله هایی که مالکیت فکری نیز حمایت از آن را بر عهده دارد مسئله اسرار تجاری است، به زبان ساده برای مشخص کردن حیطه اسرار تجاری می توان گفت اسرار تجاری، فرمول، رویه، فرایند، طرح، ابزار، الگو یا مجموعه اطلاعاتی است که در یک کسب و کار برای به دست آوردن مزیت نسبت به رقبا مورد استفاده قرار می گیرند و مالکیت فکری انحصاری دائمی را تا آن زمان برای آن در نظر می‌گیرد که افشا نشود، در صورت افشای اسرار، اشخاص ثالث قادر خواهند بود از آن بهره برداری کنند.

بر خلاف هر یک از مقولات مالکیت فکری، اسرار تجاری در هیچ کجا به ثبت نمی رسند و این وظیفه صاحبان اسرار است تا به هر نحوی شده از اسرار مورد ادعای خود در مقابل افشا شدن، محافظت نمایند.

معمولا برای تشخیص اسرار تجاری از معیارهای زیر بهره می‌برند چرا که هر اطلاعاتی را نمی توان جزء اسرار تجاری دانست؛ اسرار تجاری نباید به آسانی توسط عموم قابل شناسایی یا تعیین باشند، این اطلاعات باید دارای ارزش اقتصادی مستقل در بازار بوده و از نظر عرف تجاری به دارنده خود مزیت و اعتبار اقتصادی ببخشند. در ضمن اطلاعاتی که توسط رقبای تجاری مورد شناسایی واقع شده اند و آن ها نیز از طرق صحیح به آن ها دست یافته اند را نمی توان به عنوان اسرار تجاری محسوب نمود.

به منظور حفظ اسرار تجاری هر شرکتی می‌تواند از اطلاعات محرمانه خود از طریق قراردادهای عدم افشا با کارکنان خود، در محدوده مقررات قانون کار، حمایت به عمل آورد. همچنین می توان طرف های قرارداد را با درج شرایطی در قرارداد ملزم به عدم افشا اسرار تجاری و عدم ارائه آن ها به سایر افراد نمود و بدین وسیله از افشا اسرار تجاری از جمله در محیط های مجازی ممانعت نمود. همچنین می توان شرط نمود در صورتی که اسرار مورد نظر توسط ایشان افشا گردد افشا کننده مکلف به جبران کلیه خسارات احتمالی وارده گردد و وجه التزام مؤثری را در قبال تخلف از شرط معین نمود.

فصل سوم منابع بین‌المللی و داخلی حقوق مالکیت فکری

مبحث اول . معاهدات، کنوانسیون ها و مقررات بین‌المللی حقوق مالکیت فکری

گفتار اول : کنوانسیون های ناظر بر حقوق مالکیت ادبی و هنری

بند اول. کنوانسیون برن

۱٫ تاریخچه و اهداف

کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری^[۷۴]، که معمولاً به اختصار کنوانسیون برن شناخته می‌شود، یک معاهده بین‌المللی در خصوص حق تکثیر و حق مؤلف است که اولین بار در شهر برن در سوئیس در سپتامبر سال ۱۸۸۶ (شهریور ۱۲۶۵ شمسی) تصویب شد.

کنوانسیون برن کشورهای امضاکننده را، که در متن معاهده به نام «کشورهای عضو اتحادیه»^[۷۵] شناخته شده‌اند، ملزم می‌کند که آثار پدیدآورندگان سایر کشورهای امضاکننده را همچون آثار پدیدآورندگان تبعه خود مورد حمایت کپی‌رایت قرار دهد. این پدیدآورنده کسی است که دارای تابعیت یکی از کشورهای عضو می‌باشد و اگر دارای چنین تابعیتی نیست، اثر خود را برای نخستین بار در یکی از کشورهای عضو اتحادیه منتشر می‌کند و یا اقامتگاه وی در یکی از کشورهای عضو اتحادیه است.^[۷۶] به عنوان مثال، قانون کپی‌رایت فرانسه ‌در مورد هر اثری که حمایت کپی‌رایت برای آن از دادگاه‌های فرانسه درخواست شود، بدون توجه به اینکه آن اثر ابتدائاً در کجا پدید آمده‌است، مادام که پدیدآورنده اثر، تبعه یا مقیم یکی از کشورهای عضو است، لازم‌الاجراست.

علاوه بر ایجاد یک نظام رفتار مشابه که کپی‌رایت را در میان کشورهای امضاکننده، بین‌المللی ساخت، این کنواسیون همچنین اعضا خود را ملزم می‌دارد که حداقل استانداردهایی را در قوانین کپی‌رایت خود وارد سازند.^[۷۷]

بر اساس کنوانسیون برن، حمایت کپی‌رایت خودبه‌خود باید فراهم آید و هیچ لزومی به ثبت رسمی آثار در کشورهای دیگر برای برقراری این حمایت وجود ندارد.

قرارداد برن مقرر می‌دارد که کلیه آثار به غیر از آثار عکاسی و کارهای سینمایی از مدت حمایت حداقل ۵۰ سال بعد از مرگ پدیدآورنده برخوردار است، البته کشورهای امضاکننده امکان این را دارند که مدت‌های حمایت طولانی‌تری را به‌موجب قوانین ملّی خود مقرر دارند.^[۷۸]

کشورهایی که به صورت‌های بازبینی شده قدیمی‌تر کنوانسیون پیوسته‌اند، این امکان را دارند که مدت حمایت خود را در قوانین ملّی‌شان باقی گذارند و برای برخی از انواع آثار از جمله افزارهای حمل صدا و یا فیلم مدت حمایت کمتری مقرر دارند.^[۷۹]

اگرچه در کنوانسیون برن مقرر شده که قانون کپی‌رایت کشوری لازم‌الاجراست که حمایت از اثر در آن مورد درخواست است، لیکن ماده ۷ بند ۸ این معاهده بیان می‌دارد: «مگر ‌در صورتیکه قانون ملّی آن کشور خلاف این را مقرر دارد، مدت حمایت از یک اثر در آن کشور نباید از مدت حمایت از آن در کشور خاستگاه طولانی‌تر باشد». این قاعده به‌نام «قاعده مدت کوتاهتر»^[۸۰] شناخته می‌شود.

کنوانسیون برن به کشورهای امضاکننده این امکان را می‌دهد که «استفاده منصفانه» از آثار حمایت‌شده دیگران را اجازه دهند. و تعیین مصادیق و شرایط این استفاده مجاز را بر عهده قوانین ملّی خود کشورها باقی می‌گذارد.^[۸۱]

از سال ۱۸۸۷ میلادی تا کنون ۱۶۵ کشور به عضویت این کنوانسیون در آمده‌اند ولی کشورهای افغانستان، اوگاندا، ایران، بوروندی، پاپوآ گینه‌نو، پالائو، ترکمنستان، تووالو، تیمور شرقی، جزایر سلیمان، جزایر مارشال، جمهوری چین، سائوتومه و پرینسیپ، سن مارینو، سومالی، سیرالئون، سیشل، عراق، کامبوج، کویت، کیریباتی، مالدیو، موزامبیک، میانمار، نائورو، و وانواتو هنوز به عضویت در نیامده‌اند.

ایران در کنوانسیون برن عضویت ندارد. موافقان پیوستن ایران ‌به این کنوانسیون، آن را مقدمه‌ای برای پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی و بهره‌مندی از منافع آن معرفی می‌کنند، زیرا مطابق موافقت‌نامه تریپس که از ملزومات پیوستن به سازمان تجارت جهانی است، کشورهای عضو ملزم می‌شوند بخش‌هایی از اصول کنوانسیون برن که در ماده ۹ موافقت‌نامه تریپس منعکس شده است را رعایت کنند.^[۸۲]

۲٫ آثار و حقوق مورد حمایت

با توجه به ماده ۲ کنوانسیون، اصطلاحات «ادبی و هنری» تمامی تولیدات در زمینه ادبی، علمی و هنری صرف نظر از شیوه یا شکل بیان، نظیر کتاب ها، بروشورها و سایر نوشته ها، کنفرانس ها، خطابه ها سخنرانی ها و سایر آثار دارای ماهیت مشابه را در بر می‌گیرد.

خودتنظیمی تحصیلی

یکی از مفاهیم مطرح در تعلیم و تربیت معاصر «یادگیری خود‌تنظیمی» است. خودتنظیمی در یادگیری از مقوله‌هایی است که به نقش فرد در فرایند یادگیری توجه دارد. این سازه ابتدا در سال ۱۹۶۷میلادی توسط بندورا مطرح شد(کدیوروهمکاران ۱۳۸۹).زیمرمن(۱۹۸۶) نیز به عنوان یکی از نظریه‌پردازان تئوری شناختی ـ اجتماعی، راهبردهای یادگیری خودتنظیمی را نوعی یادگیری تعریف ‌کرده‌است که در آن دانش‌آموزان به جای آنکه برای کسب مهارت و دانش، بر استادان و والدین یا دیگر عوامل آموزشی تکیه کنند، شخصاً کوشش‌های خود را شروع و هدایت می‌کنند.یادگیری خودتنظیمی، «راهبردهای شناختی»و «فرا شناختی» را در بر می‌گیرد. راهبردهای شناختی به راهبردهایی که دانش آموزان برای یادگیری به خاطرسپاری، یادآوری و درک مطلب از آن ها استفاده می‌کنند،اشاره دارد. این راهبردها هم برای تکالیف ساده و حفظ کردنی، و هم برای تکالیف پیچیده‌تر که به درک و فهم نیازمندند، کاربرد دارد. منظور از راهبردهای فراشناختی، مجموعه فرآیندهای برنامه‌ریزی، بازبینی و اصلاح فعالیت‌های شناختی است. فرایندهای شناختی همان راهبردها یا استراتژی‌های یادگیری هستند که با تسهیل فرایند یادگیری، عملکرد تحصیلی فراگیران را بهبود می‌بخشند. همچنین باورهای فراشناختی به مجموعه فرایندهای برنامه‌ریزی، بازبینی و اصلاح فعالیت‌های شناختی اشاره می‌کنند. منظور از خودتنظیمی این است که دانش آموزان مهارت‌هایی برای طراحی، کنترل و هدایت یادگیری خود دارند و به یادگیری تمایل دارند تا کل فرایند یادگیری را ارزیابی کرده و به آن بیندیشند(کجبافت و همکاران ۱۳۸۲ص۱۲). خودتنظیمی پیامدهای ارزشمندی در فرایند یادگیری، آموزش و حتی موفقیت زندگی دارد. سازگاری و موفقیت در محیط مستلزم آن است که دانش آموزان با توسعه خودتنظیمی یا فرآیندهای مشابه، شناخت، عواطف یا رفتارهای خود را گسترش داده و تقویت کنند تا بدین وسیله بتوانند به اهدافشان برسند. در پژوهشی که ارتباط بین جهت‌گیری هدف و باورهای انگیزشی با یادگیری خودتنظیمی در دانش آموزان، بررسی شده، نتایج نشان داده است که جهت‌گیری درونی هدف و الگوهای انگیزشی مثبت با استفاده بالا از راهبردهای شناختی و خودتنظیمی همراه است (کجبافت و همکاران ۱۳۸۲ص۱۲).

۲-۹-حل مسأله

اگر چه تعاریف متعددی از ” مسأله ” ارائه شده است ولی اغلب آن ها اشاره می‌کنند که وقتی فردی چیزی را می‌خواهد و نمی داند آن را چگونه به دست آورد ، مشکل وجود دارد ، ‌بنابرین‏ مشکل یا مسأله را می توانهمانند یک خواسته تحقق نیافته که شیوه تحقق آن باید مشخص شود ، مفهوم سازی کرد . این تعریف جامع قادر می‌سازد تا این مفهوم ، مشکلاتی را که ویژه یا عمومی ، مثبت یا منفی و عمده یا ناچیز از نظر اهمیت یا گستردگی هستند را در بربگیرد( باباپور خیرالدین ، ۱۳۹۲ ص۲۲).

به طورکلی ، به کارگیری مدل حل مسئله ای که در اینجا تشریح می شود ‌در مورد مشکلاتی که عمده و ناچیز ، مثبت یا منفی ، و عمومی یا ویژه هستند، به طور مساوی موفقیت آمیز خواهد بود . ما بر این مفهوم سازی گسترده تأکید می‌کنیم(بدل و لتاکس ۱۹۹۷) زیرا که مشکلات معمولا به یک شکل ناچیز ” عمده ” ، ” منفی ” ، ” بیزارکننده ” و ” بد ” در نظر گرفته می‌شوند. چنین درک ناقصی ، به کارگیری مهارت‌های اجتماعی انطباقی را که در این بحث ارائه می شود به طور مناسبی محدود می‌کند . برطرف ساختن مشکلات مثبت به اندازه رفع مشکلات منفی اهمیت دارد . اگر دقیقتر صحبت کنیم ، اغلب مردم می‌توانند ارزش تمرکز مشکلات مثبت مثل برنامه ریزی برای اوقات فراغت، برنامه ریزی یک رویداد اجتماعی ، تصمیم گیری ‌در مورد چگونگی خرج کردن پول و چگونگی واکنش نسبت به یک علامت مثبت از جانب یک دوست را درک کنند(باباپور خیرالدین ،۱۳۹۲ص۳۴).

علاوه براین، درک این نکته که مشکلات می‌توانند مثبت باشند کمک می‌کند تا حالت نابهنجاری که هنگام داشتن یک مشکل احساس می شود، از بین برود و حذف قضاوت‌های ارزشی منفی ممکن است شخص را در پذیرش مشکل یاری نماید و احساس گناه و شرمساری و حالت دفاعی و انکاری را که این قضاوتها ایجاد می‌کنند کاهش یابد . پذیرش وجود مشکلات، پیش درآمد مهمی در حل مسئله مؤثر می‌باشد . تعریف غیر قضاوتی و عینی مشکل که در اینجا ارائه شد ، حل مسأله انطباقی را تسهیل می‌سازد.حل مسأله فرایندی است که به فرد کمک می‌کند تا آنچه را که می‌خواهد و چگونگی دست یافتن به خواسته را به وسیله موثرترین روش کشف کند (بدل و لناکس به نقل از محمدی ، ۱۳۹۰ص۷۶).

۲-۱۰-اصول حل مسأله

دزوریلا و گلدفرید ( ۱۹۷۱ ) بخش اساسی حل مسأله را که” جهت گیری کلی ” به شمار می رود ، تشریح نمودند . در این بخش به افراد توصیه می شود تا یک حالت با نگرش مثبت نسبت به حل مسأله ایجاد کنند. این نگرش مثبت به منظور ایجاد علاقه و انگیزه برای درگیر شدن در فعالیت‌های حل مسأله می‌باشد. گرچه این انتظارات مثبت و انگیزه بخش مهم کل روان درمانی و آموزش مهارتهااست ، این نویسندگان پیشنهاد داده‌اند که ایجاد نگرش مثبت حوزه خاصی از آموزش را تشکیل می‌دهد( خلیچی ، ۱۳۹۰ ص۹۰).

۲-۱۱-فرایند حل مسأله

از آنجایی که مراحل زیادی در فرایند حل مسأله وجود دارد ، نگاهی گذرا به آن ها مفید خواهد بود ، سپس هر بخش به تفصیل ارائه خواهد شد، هفت مرحله در کل فرایند وجود دارد:

تشخیص مشکل

تعریف مشکل

ایجاد راه حلهای جایگزین

ارزیابی راه حلهای جایگزین

تصمیم گیری

اجرای راه حل

تحقیق اثر راه حل

مرحله ۱- تشخیص مشکل

1. 1. مشارکت باید ارادی و از روی میل و رغبت باشد نه این که با زور و اجبار صورت گیرد. در واقع مشارکت باید از روی آگاهی و داوطلبانه باشد؛

1. مشارکت افراد در واقع باید مبتنی برآگاهی افراد مشارکت کننده باشد. یعنی افراد بایستی نسبت به پروژه، اهداف، مقاصد و مزایای پروژه آگاهی کامل و قبلی داشته باشند (طالشی، ۱۳۹۰).

نکته قابل ذکر، تفاوت بین انواع مشارکت است. بیرو^[۵]، بین مشارکت به عنوان عمل و تعهد (عمل مشارکت) و به عنوان حالت یا وضع (امرشرکت کردن)، تمیز قائل شده و مشارکت در معنای اول را داشتن شرکتی فعالانه در گروه و یا تعلق به گروهی خاص و داشتن سهمی در هستی آن می‌داند و درمعنای دوم، همکاری فعال با گروه و به فعالیت اجتماعی انجام شده نظر دارد (وثوقی و یوسفی آقا بین،۱۳۸۴).

ردی^[۶]، (۱۹۷۳)، نیز ٩ عامل را به عنوان عوامل اصلی مؤثر بر مشارکت مشخص می کند که در بین آن ها پایگاه اجتماعی، اقتصادی به مثابه عامل بسترساز و تعیین کننده نوع و حدود مشارکت، نقش پایه ای و اساسی ایفاء می‌کند. این عوامل عبارتنداز :

۱٫ چرخه های حیاتی؛

۲٫ پایگاه اجتماعی، اقتصادی؛

۳٫ مشخصات اجتماعی، فیزیکی؛

۴٫ گروه و وابستگی سازمانی؛

۵٫ روابط غیررسمی بین افراد؛

۶٫ قرارگرفتن در معرض وسایل ارتباط جمعی و سایر فعالیت ها؛

۷٫ نوع نگرش افراد؛

۸٫ ویژگی های شخصیتی وظرفیت ها؛

۹٫ عوامل ساختاری، اجتماعی و محتوایی (زاهدی مازندرانی، ۱۳۸۴).

۲-۳-۲ انواع مشارکت

تقسیم بندی های متعددی برای مشارکت در ادبیات مختلف می توان یافت. یکی ازکامل ترین این تقسیم بندی ها عبارت است از:

۱٫ مشارکت اجتماعی اولیه که برای قرن ها از سوی رهبران مذاهب و طرفداران انواع جهان بینی ها برای جلب مشارکت به کارگرفته شده است؛

۲٫ مشارکت اجتماعی رفتارگرایانه که در پی بسیج اجتماعی از طریق روش های روانشناسی اجتماعی و کاربرد رسانه های آموزشی برای جلب همگان به مشارکت است؛

۳٫ مشارکت اجتماعی انسان گرا که درشکل اتحادیه ها ‌و انجمن ها تحقق می‌یابد؛

۴٫ مشارکت اجتماعی برای توسعه که مشارکت را فرآیندی اجتماعی _جهانی وچند بعدی می‌داند و افراد را به توسعه ی ملی فرا می‌خواند؛

۵٫ مشارکت اجتماعی سنتی درقالب خانواده؛

۶٫ مشارکت اقتصادی گوناگون (چه نوین وچه سنتی)؛

۷٫ مشارکت اقتصادی در قالب تعاونی ها؛

۸٫ مشارکت سیاسی در شکل رأی دهی و انتخاب مسئولین؛

۹٫ مشارکت سیاسی درجهت تغییر نظام سیاسی؛

۱۰٫ مشارکت های جمعی درجهت برنامه ریزی شهری و انواع فعالیت های محلی؛

۱۱٫ مشارکت های جمعی در جهت احقاق حقوق ‌گروه‌های زیر ستم (زنان، اقلیت های نژادی و …)؛

۱۲٫ مشارکت های همگانی درجهت حفظ محیط زیست؛

۱۳٫ مشارکت های اجباری (مژده ای و زاهدی، ۱۳۸۸).

۳-۳-۲ موانع مشارکت

آنگر^[۷] توضیح آنکه چرا زنان در همان موقعیت مردان انگیزه پیشرفت کمتری از خود نشان می‌دهند، معتقد است، در این زمینه باید به سرزنش هایی توجه کرد که به زنان می شود، چون مردان بیشتر تمایل دارند که زنان را سرزنش کنند، برخی نیز از ضعف های درونی برای موفقیت زنان سخن می‌گویند، اما آن چه مسلم است مشکلات زنان از بی کفایتی ها و کمبود های شخصی ایشان ناشی نمی شود، بلکه آن ها به وسیله یک نظام اجتماعی که در آن تبعیضات صورت رسمی و مقبول به خود گرفته است، عقب نگه داشته شده اند (دیو سالار، ۱۳۹۰).

مطالعات اقتصادی – اجتماعی نشان داده است ، موانع متعددی در مسیر نقش زنان در توسعه وجود دارد که عمده آن ها به شرح زیر می‌باشند:

۱-۳-۳-۲ موانع فردی

1. 1. پایین بودن سواد که علاوه بر مشکلات فراوان منجر به عدم اعتماد به نفس، احساس حقارت، کناره گیری و خود کم بینی می شود؛

1. 1. حجم زیاد فعالیت آنان و افزایش کار داخل و خارج خانه به دلایل مختلف از جمله مهاجرت فصلی مردان و تنوع زیاد کار زنان روستایی (بچه داری، امور منزل، کشاورزی، صنایع دستی، دامپروری)؛

1. کم بودن اطلاعات، دانش و آگاهی های علمی و کاربردی آن ها، سوء تغذیه و پایین بودن ضریب سلامت و بهداشت فردی (خباززاده، ۱۳۸۹).

۲-۳-۳-۲ موانع خانوادگی

1. 1. عدم آگاهی نسبت به نحوه برخورد با دختران و زنان، تعصبات خانوادگی و موافقت نکردن شوهر یا پدر با حضور زنان؛ در فعالیت های اجتماعی و اقتصادی به دلایل مختلف فرهنگی و یا تمایل نداشتن به از دست دادن نیروی کار منزل، باور و نگرش منفی نسبت به توانایی آنان؛

1. 1. تبعیض های جنسیتی؛

1. فقر اقتصادی خانواده (خباززاده، ۱۳۸۹).

۳-۳-۳-۲ موانع اجتماعی

1. 1. آداب و سنن غلط نظیر خرافات و تقدیر گرایی؛

1. 1. مردسالاری و عدم اجازه حضور زنان در فعالیت های گروهی؛

1. 1. دسترسی کم زنان به اعتبارات و تسهیلات، نهاده ها و عوامل تولید؛

1. 1. دور از دسترس بودن خدمات ترویجی و سوگیری فعالیت های اجتماعی و برنامه های مشارکتی به سمت مردان؛

1. 1. کمبود متخصصان زن جهت آموزش زنان روستایی؛

1. 1. مشکلات دسترسی به خدمات و تسهیلات اجتماعی و بهداشتی؛

1. پایین بودن میزان دستمزد زنان روستایی در مقایسه با مردان (ثبوتی، ۱۳۸۸).

میرک زاده و همکاران (۱۳۸۹)، نیز به نقل از جانسون و ریورا^[۸] موانع مشارکت را به چهار دسته تقسیم کرده‌اند:

1. 1. موانع وضعیتی: که مرتبط با وضعیت پولی، وقت، پرستاری از بچه، امکانات حمل و نقل و آب و هواست؛

1. 1. موانع مؤسسه ای که مرتبط با فراهم کردن خدمات آموزشی، برنامه ریزی های ناهماهنگ و موقعیت های ‌محدود کننده است؛

1. 1. موانع جمعیتی_اجتماعی: مثل سن، نژاد، درآمد، سطح آموزش، و موقعیت جغرافیایی و …؛

1. موانع تمایلاتی: مثل عزت نفس، و مشارکت گروهی؛

۴-۲ زنان و توسعه

برای شناسایی چگونگی مشارکت زنان در توسعه و عوامل مؤثر بر آن از دهه ۱۹۷۰، اصطلاح “زنان در توسعه”^[۹] و در دهه ی ۱۹۸۰،”جنسیت و توسعه”^[۱۰] به کار گرفته شد و در همین دو دهه بود که مسائل مربوط به شرکت همه جانبه ی زنان در فرایند برنامه های توسعه ملی به تدریج وارد دستورکارسازمان های توسعه و عمران ملی و بین‌المللی گردید و تا سال١٩٨٠بسیاری ‌از کشورها و سازمان های بین‌المللی مسائل مربوط به زنان را به وضوح در برنامه های توسعه خود قرار دادند (اعظمی و سروش مهر، ۱۳۸۹). در پی آن در بسیاری از کشورهای جهان سوم، راهبردهایی برای مشارکت عملی زنان در توسعه و برطرف شدن موانع اتخاذ شد. یکی از این راهبردها توانمندسازی زنان با تأکید بر این نکته است که مشارکت زنان صرفاُ به مفهوم بهره مندی آنان از مزایا و نتایج برنامه های توسعه نیست، بلکه آنان باید در اجرای برنامه ها و طرح های توسعه مشارکت فعالانه داشته باشند (کتابی و همکاران، ۱۳۸۲). در واقع این تلاش ها برای ارتقاء موقعیت زنان با نگاه «جدا، ولی برابر» در ابتدای دهه ۱۹۷۰ آغاز شد (علیرضانژاد و بنی هاشم، ۱۳۹۱).

اندلر و بارکر درجریان تهیه پرسشنامه مقابله با بحران رفتارهای مقابله ای را به سه نوع رفتار مقابله ای مسئله مدار، هیجان مدار و اجتنابی تقسیم کردند و معتقدند که نوع سوم یعنی اجتنابی خود به دو قسمت اجتناب از مشکل و روی آوردن به اشخاص دیگر اجتماع و اجتناب و مشغول شدن به فعالیت هایدیگر تقسیم می شود (اکبرزاده، ۱۳۷۶).

راجر و جارویس و نجاریان (۱۹۹۳) نیز تهیه پرسشنامه ای جهت سنجش سبک‌های مقابله ای چهار سبک مختلف برای مقابله مطرح کردند که بعارتند از مقابله شناختی، هیجانی، اجتنابی و انفصالی (توکلی خمینی، ۱۳۷۷).

ریو (۱۹۹۲) نیز در کتاب انگیزش و هیجان در معرفی و شناسایی انواع مهارت های مقابله ای می‌گوید «معمولا دو شیوه کنار آمدن با استرس وجود دارد به صورت مستقیم و به صورت دفاعی. روش های مستقیم کنار آمدن، مستلزم توجه شخص به واقعه استرس زا و به کارگیری امکانات رفتاری و شناختی برای تغییر دادن واقعه است به طوری که آن موقعیت از استرس زا بودن به موقعیت بدون استرس تغییر کند. روش های کنار آمدن دفاعی مستلزم اجتناب از واقعه استرس زا در زمانی که رخ داده و یا جلوگیری کردن از پاسخ هیجانی، شناختی، و فیزیولوژیکی به آن و به عبارتی کاهش دادن اثرات آن است» ( به نقل از سید محمدی، ۱۳۸۹).

در تقسیم بندی فوق روش های کنار آمدن مستقیم و روش های کنار آمدن دفاعی به چند دسته تقسیم می‌شوند. در قسمت اول روش هایی مانند مسئله گشایی برنامه ریزی شده، کنار آمدن مواجهه ای و استفاده از حمایت اجتماعی مطرح می‌باشد. مسئله گشایی یعنی محاسبه اینکه آن برنامه به ثمر برسد چه مشکلاتی باید صورت گیرد. کنار آمدن مواجهه ای مستلزم نزدیک شدن مستقیم به منبع استرس و تلاش برای تغییر دادن فوری آن است و در قسمت حمایت اجتماعی فرد سعی می‌کند با جلب حمایت دیگران بویژه دوستان، اعضای خانواده و دیگر نزدیکان به طور مستقیم با مشکل برخورد نماید. در حیطه دوم یا روش کنارآیی دفاعی مکانیزم های دفاعی، کاهش دهنده های شیمیایی استرس، پس خوراند زیستی و ورزش مد نظر می‌باشد. منظور از سبک های دفاعی به کار بردن سبک هایی مانند انکار، واپس روی، فرافکنی و واکنش وارونه برای تحریف واقعیت استرس زا می‌باشد. دومین نوع مقابله دفاعی استفاده از داروهای کاهش دهنده تنش مانند آرام بخش هایی مثل الکلف باربیتورات هاو بنزودیازپین ها که با اثرات پاراسمپاتیک موجب آرامش و خواب برای فرد می‌شوند. در قسمت پس خوراند زیستی نیز روش هایی از کنترل استرس مانند مراقبه (مدیتیشن)، پس خوراند زیستی و آرامش تدریجی مانند داروها و یا کاهش دهنده های شیمیایی باعث کاهش تنش می‌شوند که عوارض جانبی داروها را نیز ندارند و بالاخره ورزش نیز به ‌عنوان یکی از روش های دفاعی بر حسب تحقیقات مک کان و هولمز (۱۹۸۴) می‌تواند باعث کاهش فشار روانی شود (سید محمدی، ۱۳۸۹).

موس و یلینگز (۱۹۸۲) ابعاد مقابله را در ۳ مقوله طبقه بندی کرده‌اند که عبارتند از: الف: مقابله ارزیابی محور که با کوشش هایی برای تعریف و مشخص کردن واقعیت های یک رویداد همراه است. ب: مقابله مسئله محور که تلاش برای تغییر یا از بین بردن منبع استرس (مانند ترک اعتیاد) یا درگیری مستقیم با پیامدهای یک رویداد جهت جبران آن (مانند قبول مسئولیت کارهای خانه توسط مرد در هنگام بیماری همسرش) می‌باشد، یا کوشش هایی جهت تغییر مشکلات روانی به وجود آمده در افراد و یا ایجاد فضای خوشایند (مانند دادن اعتماد به نفس و خود ارزشی) می‌باشد. و ج: مقابله هیجان محور است که هدف اصلی آن تلاش برای تحت کنترل درآوردن هیجانات برانگیخته شده توسط عوامل استرس زا جهت کسب آرامش می‌باشد. در همین راستا موس (۱۹۹۳) یک مفهوم چند بعدی مقابله را در دو مقوله طبقه بندی ‌کرده‌است که عبارتند از محور مقابله و روش مقابله. در چارچوب محور مقابله دو سبک ارتباطی مهم وجود دارد یکی سبک مسئله محور و دیگری سبک هیجان محور است که آن ها را به ترتیب مقابله روی آوردی و مقابله اجتنابی نامیده است. روش مقابله نیز شامل دو موقوله است: مقوله اول شناختی که در برگیرنده نوعی عمل درونی و ذهنی برای مبارزه علیه تنیدگی است، مقوله دوم رفتاری است که نوعی پاسخ بیرونی را شامل می شود(به نقل از موهینو، کریچنر و فورنز، و به نقل از دانش پور، ۱۳۸۹).

در پایان با توجه به موارد مطرح شده در فوق چنین استنباط می شود که بیشتر نظریه پردازان راه های مقابله را به سه نوع مسئله مدار، اجتنابی و هیجان مدار تقسیم می‌کنند. افراد با توجه به تیپ های شخصیتی، عملکرد خانواده و الگوهای تربیتی که تجربه نموده اند یک سبک و یا تلفیقی از روش های فوق را در برخورد با فشار روانی مورد استفاده قرار می‌دهند (اندلر و پارکر، ۱۹۹۰).

۶-۲ارتباط مؤثر

۱-۶-۲تعریف ارتباط

ارتباط عبارت است از فرایند ارسال و دریافت پیام. با توجه ‌به این تعریف:

• • هر ارتباطی مستلزم حضور دو یا چند واحد اجتماعی است. یعنی ارتباط می‌تواند بین دو یا چند نفر، یک نفر و یک رسانه، و غیره صورت گیرد.

• • هدف اصلی از برقراری ارتباط، انتقال پیام است. این پیام می‌تواند به صورت کلامی یا غیر کلامی منتقل شود. در واقع یک پیام را می توان به صورت آشکار یا ضمنی منتقل کرد.

• هر گونه اشکالی در انتقال پیام می‌تواند باعث اختلال در ارتباط گردد. برای مثال ممکن است پیام به صورت کامل منتقل نگردد یا اینکه یک نفر پیامی را ارسال کند ولی فرد مقابل مفهوم دیگری را دریافت نماید. یا حتی کسی پیامی را بفرستد ولی دیگری هیچ پیامی را دریافت نکند. از این موارد معمولاً به عنوان “سوء تفاهم” یاد می شود. یک ارتباط مؤثر ارتباطی است که راه را بر سوء تفاهم های احتمالی ببندد.

برقراری ارتباط اولین ضرورت یک زندگی اجتماعی است. عده ای انسان را حیوانی اجتماعی می دانند. ‌بنابرین‏ شاید یکی از مهم ترین برتری های انسان بر سایر جانداران، تنوع و گسترده وسیع ارتباطی است که می‌تواند ایجاد کند.

ارتباط مؤثر

– تنها وسیله ی انتقال اطلاعات بین افراد می‌باشد.

– تنها راه نشان دادن احساسات به دیگران است.

– بهترین راه تصحیح سوء تفاهم ها است.

– پیش شرط هر نوع آموزش مؤثر، و در نتیجه

– لازمه ی رشد یک اجتماع است.

یک ارتباط ناموثر:

– باعث ایجاد سوء تفاهم می شود.

– منجر به نارضایتی، احساس تنهایی و تعارض در افراد خانواده و جامعه می‌گردد.

– در طول زمان می‌تواند اعتماد به نفس فرد را مختل کند و احساس درماندگی و در نتیجه آسیب های روانی و اجتماعی ایجاد نماید.

– توانایی فرد برای مقابله با مشکلات زندگی را کاهش بدهد.

عناصر اصلی ارتباط(کلامی و غیرکلامی)

ارتباط وجوه مختلفی دارد. به طور ضمنی اشاره شد که ارتباط متضمن دو عنصر اصلی است. این دو عنصر عبارتند از عناصر کلامی و عناصر غیر کلامی ارتباط.