مسائل مولد تعارض

الف ) مسائل آشکار : موضوعاتی هستند که اکثر ما در هر روز با آن ها مواجه هستیم و مستقیما به همان موضوع‌ها برمی گردند مثل پول، کارهای منزل، مسائل کودکان خویشاوندان، همسر، مشروب و مواد مخدر، مسائل مذهبی و…

ب ) مسائل پنهان : مسائل پنهان، اغلب باعث بحث های ناکام کننده و تخریبگر در میان همسران می شود، درباره این مسائل و به صورت باز گفتگو نمی شود. این مسائل بسیار مهم اند، آن ها انتظارات نیازها و احساسات ابراز نشده ای را بازنمایی می کنند که اگر به آنها توجه نشود باعث آسیب های جدی به ازدواج می گردد. چندین نوع مساله پنهانی در کار با زوج ها مشخص شد که عبارتند از : قدرت، اهمیت و مراقبت، قدرشناسی، تعهد، تمامیت و پذیرش (شیری، 1387).

تعارض و هیجانات مربوط به آن

هرچه روابط صمیمانه تر باشد، تعارض بیشتری محصول آن است اما اکثر زوج ها از تعارض و هیجانات منفی همراه با آن خشم، رنجش، حسادت، دلخوری ، آزار، تنفر، انزجار می ترسند و مشکلاتی در یادگیری چگونگی مقابله با آن دارند. یک روش رایج برای مقابله با این هیجانات، فرونشانی آن ها با این آرزوست که خود هیجانات در طول زمان ناپدید می شوند. دو دلیل قدرتمند برای فرونشانی هیجانات منفی وجود دارد، یکی دلیل اجتماعی و دیگری دلیل روانشناسی.

الف ) دلیل اجتماعی : بسیاری از فرهنگ ها دارای تابوهایی علیه خشم هستند. این پیام ها چه کلامی و چه غیر کلامی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است و می گوید « افراد شایسته و خوب خشمشان را نشان نمی دهند خشم غلط است و نشان می دهد که برای رابطه اتفاق وحشتناکی افتاده  است. این پیام لازم است که افراد احساسات درست و خالص شان را انکار کنند و آن را دور از دسترس نگه دارند ( شیری، 1387).

ب ) دلیل روانشناسی : فرونشانی هیجانات منفی با عدم اعتماد به نفس و نا ایمنی انسان مرتبط است « اشخاص فکر می کنند اگر بگذارم دیگران بفهمند واقعا چه فکری می کنیم و چه کسی هستیم ما را دوست نخواهند داشت و حتماً طرد می شویم» و از این جهت خشم و تعارض خود را نشان نخواهند داد در روابط صمیمانه همسران برای دست یافتن به یک تعادل ظریف بین وابستگی به یکدیگر و استقلال از یکدیگر در حال کشمکش اند. برخی ناظران آن را تعادل وابستگی متقابل نامیده اند. افراد در جستجوی استقلال اند و در همان حال سعی می کنند روابط صمیمانه شان را حفظ کنند. به طور کلی افراد به دلیل این فرض مشهور که عشق متضاد تنفر است، نسبت به تعارض دارای نگرش منفی هستند ولی حقیقت این است که هم عشق و هم تنفر دو احساس شدیدند، به جای تضاد آن ها بیشتر شبیه به دو روی سکه اند. مرز میان آن دو بسیار ظریف است ولی احساسات عشق مقدم بر احساس تنفر است. بنابراین زمانی که احساسات منفی سرکوب شوند احساسات مثبت نیز می میرند (شیری، 1387).

روش های تسهیل کننده در کنترل تعارض

تجزیه و تحلیل منابع تعارض منجر به شناسایی عواملی می شود که مسئول وقوع تعارض هستد. پویایی تعارض مدت و اهمیت آن تحت تاثیر برخی عوامل موقتی قرار می گیرد که عبارت اند از :

الف) فهم موقعیت : یکی از روش هایی که به تحلیل عینی و فهم موقعیت تعارض کمک می کند تحلیل ( نیرو- میدان) است. اصطلاح نیرو و میدان می تواند برای نشان دادن نیروهای مختلفی که در موقعیت های خاصی فعالیت دارند و چهارچوبی را برای تحلیل عینی و حل تعارض فراهم می کند مورد استفاده قرار می گیرد (باباپور، 1381).

ب ) آگاهی از خود : اگر ما درباره نیازها، انگیزه ها و رفتار خود و ادراک دیگران از ما و فعالیت هایمان آگاهی مناسب نداشته باشیم در کنترل تعارض کامیاب نخواهم بود. در یک موقعیت تعارضی برای کنترل بهتر آن باید هراز گاهی به صورت تحلیل درون نگرانه خود را وارسی کنیم و هشیاری خود را از تعارض افزایش دهیم (باباپور، 1381).

ج) زمان : پژوهشگران قبل از ازدواج با زوج ها مصاحبه نمودند و 6 ماه، 1 سال و 5 سال بعد از ازدواج نیز مجددا با آن ها مصاحبه کردند. قبل از ازدواج شغل مردان و مسائل اقتصادی زنان و توجه به ترتیب تولد فرزندان مهمتری مسائل ایجاد کننده تعارض بودند و 6 ماه بعد از ازدواج کارهای خانه به عنوان اولین منبع تعارض چگونگی دخل و خرج و پول دومین منبع و زمان توجه سومین منبع شناخته شدند. در پایان سال اول ازدواج کارهای خانه، زمان و توجه، دخل و خرج، پول، ترتیب تولد فرزندان مهم ترین منبع تعارض شناخته شدند در پایان پنجمین سال کارهای خانه و زمان توجه به عنوان اولین منبع شناخته شدند اما مسائل جنسی از سیزدهمین رتبه به رتبه سوم ارتقا یافت (شیری، 1387).

د) کمال گرایی جنسی : اگر کمال گرایی جنسی در مرد توسط همسرش پاسخ داده شود نمی تواند تاثیر منفی بر احساسات زوجین نسبت به یکدیگر داشته باشد. کمال گرایی جنسی مرد می تواد در شرایط بالا بودن کمال گرایی جنسی در زن موجب احساس مثبت زن به همسر خود شود (حیدری و همکاران، 1384).

ذ) نگرش : چگونگی نگرش افراد به تعارض تا حد زیادی چگونگی رفتار آن ها را در هنگام بروز تعارض تعیین می  کند. چنانچه مردم فکر کنند، تعارض اجتناب ناپذیر است، هنگامی که شدت تعارض و درگیری کم است در پی آنند که انفعالی باشند و میل دارند که بگذارند زمان تکلیف تعارض را تعیین کند و هنگامی که شدت تعارض متوسط است، آن را به قضاوت شخص ثالث وا می گذارند و وقتی که درگیری بسیار شدید باشد به صورت فعال به جنگ قدرت و یا معاوضه برد و باخت دست می زنند. در صورتی که افراد بر این باور باشند سعی می کنند با روش های مسالمت آمیز آن را رفع و رجوع کنند وقتی که دیگری در حد متوسط باشد به مسالحه، چانه زنی و یا نوعی مذاکره دست می زنند. بالاخره اگر شدت تعارض بالا باشد، فعالانه به مشکل گشایی می پردازند ( ایزدی یزدان آبادی، 1379، به نقل از نجفی، 1381)

ه ) جنسیت : لوتانز (1992) اشاره به تحقیقی می کند که از طریق آن راهبردهای حل تعارض در بین مردان و زنان مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه حاکی از آن است که اگر چه مردان و زنان در کمک به گروه ها برای حل تعارض مهارت تقریبا برابری دارند، اما زنان بیشتر متمایل به تلاش جهت ایجاد تغییراتی در رفتارهای آینده می باشند حال آن که مردان بیشتر متمایل به تلاش و تقلا در رسیدن به نتایج فوری هستند (ایزدی یزدان آبادی، 1379، به نقل از نجفی، 1381).

Luthans

اهمیت حل تعارض

حل تعارض به چند دلیل مهم است : اول این که این روش تعامل موثر بین زن و شوهرها را تسهیل می کند، دوم این که احتمال دارد که رابطه بین زوجین بر اثر درمان در حال بهبود باشد. باز تقابل منفی به ویژه در        موقعیت های تعارض آمیز و  مشکل زا روی می دهد که به کارگیری روش حل مسئله مانع از آن می شود. سوم این که بین زوج های درمانده و غیردرمانده از نظر شیوه حل مشکل تفاوت قابل توجهی وجود دارد و زوجین درمانده فاقد مهارت های لازم برای حل مسالمت آمیز مشکلات خود هستند و آموزش یادگیری این روش برای زوجین ضروری است. چهارم این که به طور قطع تعارض و مشکل فعلی زن و شوهر مشکل آخرشان نیست و در آینده نیز مشکلاتی بروز خواهد کرد (احمدی، 1386). پنجم رابطه بسیار قوی بین سبک هایی سازنده حل تعارض و رضایت زناشویی وجود دارد (حقیقی، 1389، مارکس ، 2010، گاتمن، 1994، کروک، 1995، هنگ لیم، 2000، رحیم، کافمن و پسنیکا ، 2004).

مدل نگرانی دو جانبه حل تعارض :

به لک و موتون (1964)، اولین بار اقدام به مفهوم سازی برای طبقه بندی سبک های حل تعارض بین فردی نمودند. طبقه بندی آنان به منظور شناسایی شیوه های حل تعارض درون سازمانی بود. آن ها شیوه های برخورد با تعارض را به پنج سبک طبقه بندی نمودند که عبارتند از : حل مساله ، انعطاف پذیری ، اجبار سازی، کناره گیری و سهیم شدن (رحیم، 1983، به نقل از حقیقی و همکاران 1390). مدل آن ها توسط توماس مجددا مورد تفسیر قرار گرفت. توماس، مدل معرفی شده توسط به لک و مورتون را به سایر ابعاد تعارض بین فردی و فراتر از تعارضات درون سازمانی بسط داد. در پژوهش های بعدی مشابه مفهوم به لک، موتون و توماس سبک های روبرو شدن به تعارض بین فردی در دو بعد اساسی، نگرانی نسبت به خود و نگرانی نسبت به دیگران مورد بررسی قرار گرفت. اولین بعد، درجه ایی (بالا یا پایین ) که یک شخص کوشش می کند تا نگرانی ها خود را برآورده کند، توضیح می دهد. دومین بعد درجه ایی (بالا یا پایین) را که یک شخص  می کوشد تا نگرانی های دیگران را برآورده کند، توضیح می دهد. (سارنسن، مورز و سویج ، 1999 ، هن اینگ، 2003). ترکیب این دو بعد منتج به پنج سبک حل تعارض بین فردی می شود که در شکل 1 ارائه شده است.

Horroks

Gottman

Kurdek

Hong lim

Rahim , katfman & psnnica

Dual concern moder of conflict Resoluion

Blake & mouton

Problem – solving

Smoothing

Forcing

Withdrawal

Sharing

thomas

Concern for self

Concern for other

Sornson , morse & savage

سبک های حل تعارض بین فردی

با توجه به شکل 1- رحیم (1983)، سبک های حل تعارض را به پنج سبک تقسیم می کند که نگرانی نسبت به خود و نگرانی نسبت به دیگران در هنگام حل تعارض اساس این تقسیم بندی است و هم تقسیم بندی اساس ساخت پرسشنامه 11-Rocl، قرار گرفت این سبک ها عبارت اند از :

سبک یکپارچگی : مستلزم اهمیت دادن زیاد به نگرانی های خود و نگرانی های دیگران است.

این سبک مستلزم تشریک مساعی بین دو طرف است، مثل گشودگی، مبادله اطلاعات، بررسی تفاوت ها و یافتن راه حل قابل قبول برای هر دو طرف می باشد افراد در استفاده از این سبک هم به مشارکت و هم به ابراز وجود می پردازند بنابراین، تعارض با توجه به تفاوت ها و جستجوی راه حل های جدید به صورت سازنده رفع         می شود. در نهایت یک وضعیت برنده – برنده پیش می آید(گودوین، 2000، به نقل از حقیقی و همکاران، 1390 ). در میان پنج سبک حل تعارض، سبک یکپارچگی از کیفیت بالاتری برخوردار است، تنها سبکی است که در آن منافع هر دو فرد در نظر گرفته می شود و افراد استفاده کننده از این سبک رضایت بیشتری را گزارش می دهند (ون سیک ، 1999، گودوین  2003) البته باید توجه داشت که با این که این سبک، یک سبک برتر به حساب می آید اما باید شرایط و موقعیت استفاده از آن پیش بیاید زیرا هر شرایط و موقعیت، سبک حل تعارض خاصی را می پذیرد وانگهی هر دو طرف تعارض باید از این سبک استفاده کنند تا نتیجه مطلوب از آن بدست آید. (رحیم، 1992، به نقل از آنتونیونی، 1998). این سبک با حل مساله مرتبط است (موریتا، 2002 به نقل از حقیقی و همکاران، 1390). باباپور (1385)، در پژوهش خود از این سبک تحت عنوان همراهانه یاد می‌کند. سبک ملزم شده (متعهد شده) : مستلزم اهمیت پایین به نگرانی های خود و اهمیت دادن بالا به نگرانی های دیگران است، تلاش برای کاستن تفاوت و تاکید کردن بر اشتراکات به منظور راضی کردن دیگران، عدم ابراز وجود و مشارکت در حل تعارض از ویژگی های این سبک است. شخص استفاده کننده از این سبک یک فرد کمرو است که با قربانی کردن منافع شخص برای برآورده کردن نیازهای دیگران یک موقعیت تعارض بازنده – برنده را به وجود می آورد (رحیم، 1983، برهنام و همکاران، 2005 به نقل از پولوسکی و کیس و سانتور، 2009) باباپور (1385)، در پژوهش خود از این سبک تحت عنوان سبک مهربانانه یاد می کند.

سبک مسلط : این سبک به وسیله نگرانی بالا برای خود و نگرانی پایین برای دیگران مشخص شده و به عنوان یک سبک رقابتی شناخته می شود سبک رفتار افراد تحمیل کننده است. در این سبک افراد تلاش می کند تا نیازهای خود را برآورده سازد و به اهدافش برسد بدون آن که دیدگاه و منافع دیگران برای او اهمیت داشته باشد افراد استفاده کننده از این سبک قدرت گرا هستند و به وسیله مشارکت پایین و ابراز وجود شناخته می‌شوند در این سبک وضعیت رقابتی به صورت برنده – بازنده است (رحیم، 1983، برهنام و همکاران 2005، به نقل از پولوسکی وکیس و سانتور، 2009).

Integrating style

Cooperative

Assertive

Win- win

Wenslyke

Good win

Antonioni

morita

Obligating style

Sontor

Dominating style

سبک اجتنابی : نگرانی پایین برای خود و دیگران مشخص می شود معمولا با کناره گیری توام است، در این سبک مسئولیت را به شخص دیگر واگذار می کند، دور ماندن از تعارض، چشم پوشی از عدم توافق، خون سرد بودن و خنثی باقی ماندن از دیگر ویژگی های این سبک است (رحیم، 1983، به نقل از حقیقی و همکاران 1390). افراد استفاده کننده از این سبک با به تعویق انداختن مسئله تا زمان دیگر به سادگی از وضعیت تعارض می گریزند و این عدم مشارکت و عدم ابراز وجود یک وضعیت بازنده- برنده را به وجود می آورد (رحیم،1983، برهنام و همکاران 2005، به نقل از پولوسکی و کیس و سانتور، 2009).

سبک مصالحه : سبک حل تعارض مصالحه از یک موضع میانه برخوردار است. با یک سطح متوسطی از اهمیت دادن به نگرانی های خود و دیگران مرتبط است این سبک بر اساس یک استراتژی داد و ستد بر اساس یک تصمیم گیری دو جانبه قابل قبول اتخاذ می شود و هنگامی که دو نفر از امتیازات مساوی برخوردار باشند از این سبک بهره می برند. این سبک مستلزم هم ابراز وجود و هم مشارکت است، اما در مقایسه با سبک یکپارچگی از شدت کمتری برخوردار است. بنابراین به این موقعیت به عنوان نه برنده – نه بازنده نگریسته      می شود ( رحیم، 1983،  حقیقی و همکاران، 1390). هیچ یک از سبک های حل تعارض به طور طبیعی بر دیگری برتری ندارد ( اولسون و اولسون، 2000) هریک در موقعیت های معین و نزد  افراد مختلف دارای فواید و مضراتی است به طور آشکار، هیچ راه ساده و سهلی جهت حل تعارض انسانی وجود ندارد. با هر موقعیت باید با رویکردی محتاط و مال اندیشانه برخورد کرد. در حل تعارض باید به بسیاری از عوامل توجه کرد که شامل شخصیت افراد درگیر، ارزش های بحث و سطح سرمایه گذاری هر فرد برای تداوم رابطه می باشد ( شیری، 1387).

افراد تمایل دارند تا سبک های خاص خود را برای حل تعارض داشته باشند. تحقیقات نشان داده است که افراد ممکن است یک سبک خاص را به عنوان یک غالب در موقعیت خاص اتخاذ کنند و از جنبه های سبک های دیگر با توجه به شرایط و ماهیت تعارض استفاده کنند (گودین، 2002). به طور کلی رفتارهای تعارض افراد ترکیبی از ویژگی های شخصیتی و الزامات شرایط تعارض است(کوزان، 2002). راهبردهای حل تعارض نه تنها به وسیله ویژگی های شخصیتی بلکه به وسیله هنجارهای فرهنگی – اجتماعی و جنسیت نیز تعیین می شود    ( سودی، 2009، حقیقی و همکاران 1390). طی تحقیقاتی که برهنام (2005) انجام داد متوجه شده که زنان برخلاف مردان از سبک متعهد شده استفاده می کنند، در حالی که مردان بر خلاف زنان ترجیح می دهند از سبک هایی استفاده کنند که رقابتی تر و تهاجمی تر باشد که دقیقا مطابق با انتظارات نقش جنسیتی مردان است (هافر کمپ، 1991).

Avoiding style

Compromising style

Olson & olson

kozan

Suudy

Haferkamp